Dokąd trafiają odpady z polskich firm i kto może je odebrać?
Piotr Chudeuszekspert ds. BDO, KOBiZE i ISOAktualizacjaCzytanie4 minStan prawny na 16 października 2026Odpady z firmy można przekazać wyłącznie podmiotowi, który ma zezwolenie albo inną podstawę z art. 27 ust. 2 ustawy o odpadach (np. wpis do rejestru BDO), chyba że jego działalność nie wymaga decyzji ani wpisu; odpady poddaje się najpierw odzyskowi, a gdy to niemożliwe – unieszkodliwia. Wynika to z art. 27 ust. 1 i 2 oraz art. 17 ust. 1 i art. 18 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1328). Odbiorca nie decyduje o losie odpadów dowolnie: kolejność postępowania wyznacza ustawa, a przekazanie odpadów podmiotowi bez uprawnień jest drogą do poważnych problemów.
Kto może odebrać odpady z firmy?
Wytwórca odpadów jest obowiązany gospodarować wytworzonymi przez siebie odpadami (art. 27 ust. 1 ustawy o odpadach). Może zlecić wykonanie tego obowiązku, ale wyłącznie podmiotom, które mają jedną z następujących podstaw (art. 27 ust. 2 ustawy o odpadach):
- zezwolenie na zbieranie lub przetwarzanie odpadów,
- koncesję na podziemne składowanie odpadów, pozwolenie zintegrowane, decyzję zatwierdzającą program gospodarowania odpadami wydobywczymi albo zezwolenie na prowadzenie obiektu unieszkodliwiania odpadów wydobywczych,
- wpis do rejestru działalności regulowanej w zakresie odbierania odpadów komunalnych,
- wpis do rejestru BDO w zakresie art. 50 ust. 1 pkt 5 ustawy o odpadach.
Katalog ten nie ma zastosowania, gdy działalność odbiorcy nie wymaga decyzji ani wpisu do rejestru. W praktyce oznacza to, że pierwsze pytanie do każdego odbiorcy brzmi: na jakiej podstawie prawnej działa i czy ta podstawa obejmuje rodzaj odpadów, które chcesz mu przekazać. To rekomendacja ostrożnościowa, a nie wymóg wprost z przepisu – ale pozwala uniknąć kłopotów, zanim się pojawią.
Co dzieje się z odpadami po odbiorze?
Odbiorca nie może zrobić z odpadami czego chce. Ustawa o odpadach wprowadza hierarchię sposobów postępowania, a posiadacz odpadów, którym nie udało się zapobiec, jest obowiązany w pierwszej kolejności poddać je odzyskowi (art. 17 ust. 1 oraz art. 18 ust. 2, 3 i 5 ustawy o odpadach).
| Kolejność | Sposób postępowania | Co to oznacza |
|---|---|---|
| Pierwszy | Zapobieganie powstawaniu odpadów | najlepsze rozwiązanie – odpad w ogóle nie powstaje |
| Drugi | Przygotowanie do ponownego użycia | przedmiot wraca do użytku po sprawdzeniu lub naprawie |
| Trzeci | Recykling | odpad staje się surowcem do nowych produktów |
| Czwarty | Inne procesy odzysku | odzysk inny niż recykling, gdy recykling nie jest możliwy |
| Piąty | Unieszkodliwianie | ostateczność, gdy odzysk nie jest możliwy |
Odpady, których nie można poddać odzyskowi z przyczyn technologicznych albo gdy byłoby to nieuzasadnione ekologicznie lub ekonomicznie, posiadacz jest obowiązany unieszkodliwiać. Ustawa nie podaje tych przyczyn w liczbach, więc każdy przypadek trzeba oceniać osobno – a odstępstwo od kolejności musi mieć uzasadnienie w art. 18 ust. 3.
Kiedy postępowanie z odpadami staje się przestępstwem?
Samo naruszenie przepisów o odpadach nie zawsze jest przestępstwem. Art. 183 § 1 Kodeksu karnego (t.j. Dz.U. 2025 poz. 383) dotyczy postępowania z odpadami wbrew przepisom w taki sposób, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka albo obniżyć jakość wody, powietrza lub powierzchni ziemi, albo zniszczyć świat roślinny lub zwierzęcy.
| Sytuacja | Podstawa | Górna granica kary pozbawienia wolności |
|---|---|---|
| Postępowanie z odpadami wbrew przepisom, ze skutkiem zagrożenia | art. 183 § 1 Kodeksu karnego | do 10 lat |
| Przywóz lub wywóz odpadów niebezpiecznych bez zgłoszenia lub zezwolenia, porzucenie odpadów niebezpiecznych | art. 183 § 5 i § 5a Kodeksu karnego | do 12 lat |
| Działanie nieumyślne | art. 183 § 6 Kodeksu karnego | do 5 lat (alternatywnie grzywna lub ograniczenie wolności) |
Sam brak wpisu do BDO, brak karty przekazania odpadów lub niezłożenie sprawozdania to nie przestępstwo z art. 183 Kodeksu karnego, lecz delikty administracyjne albo wykroczenia z ustawy o odpadach (m.in. art. 179, 180, 180a i 194).
Przykład: firma wybiera odbiorcę odpadów poprodukcyjnych
Zakład produkcyjny ma nowego kontrahenta, który odbiera odpady po atrakcyjnej cenie. Zamiast kierować się wyłącznie ceną, osoba odpowiedzialna za odpady robi trzy rzeczy:
1. Prosi o wskazanie podstawy działalności odbiorcy: zezwolenia, pozwolenia zintegrowanego albo wpisu do rejestru BDO.
2. Sprawdza, czy ta podstawa pasuje do rodzaju odpadów – kod odpadu ustalisz według poradnika jak dobrać kod odpadu.
3. Zachowuje dokumenty potwierdzające, komu i kiedy odpady zostały przekazane.
Jeśli odbiorca nie wskazuje żadnej podstawy, a jego działalność wymaga decyzji lub wpisu, wytwórca nie może mu zlecić gospodarowania odpadami. Jeśli działalność odbiorcy nie wymaga decyzji ani wpisu do rejestru, katalog z art. 27 ust. 2 ustawy o odpadach nie ma zastosowania.
Co zrobić teraz?
- Sprawdź, jakie obowiązki ma wytwórca odpadów, w opisie BDO dla wytwórców odpadów.
- Jeśli dopiero poznajesz system, zacznij od wyjaśnienia, czym jest BDO.
- Zrób listę swoich odbiorców i dla każdego zapisz podstawę, na której działa.
Jak możemy pomóc
Jeśli Twoja firma wymaga wpisu do rejestru BDO a formalności zajmują czas, który wolisz poświęcić na prowadzenie firmy, pomożemy przejść ten proces. Więcej o zakresie usług znajdziesz na stronie Strona zbiorcza usług BDO.
Najczęściej zadawane pytania
Czy obowiązek przekazywania odpadów uprawnionemu odbiorcy dotyczy tylko wytwórcy?
Nie. Obowiązek gospodarowania odpadami spoczywa na wytwórcy (art. 27 ust. 1 ustawy o odpadach), ale zlecić go uprawnionemu podmiotowi może zarówno wytwórca, jak i inny posiadacz odpadów (art. 27 ust. 2 ustawy o odpadach). Zasada wyboru odbiorcy jest więc taka sama dla obu.
Podstawa prawna i źródła
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (t.j. Dz.U. 2025 poz. 383): art. 183 § 1, § 5, § 5a i § 6.
- Ustawa o odpadach (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1328)
Autor
Piotr Chudeusz
ekspert ds. BDO, KOBiZE i ISO. Prowadzi sprawy BDO firm od 2010 roku.
