Awaria lub wyciek substancji: jak zakwalifikować powstałe odpady i co zgłosić?

Odpady z awarii klasyfikuje się według katalogu odpadów, a awarię przemysłową zgłasza zakład o zwiększonym lub dużym ryzyku. Klasyfikacja wynika z art. 4 ust. 1-3 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, a obowiązek zawiadomienia Państwowej Straży Pożarnej i wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska z art. 264 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska.

Jak zakwalifikować odpady powstałe po wycieku lub awarii?

Odpady z wycieku nie mają osobnej kategorii. Klasyfikuje się je tak jak każdy inny odpad podlegający ustawie: przez zaliczenie do odpowiedniej grupy, podgrupy i rodzaju odpadów (art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach). Przy tej ocenie bierze się pod uwagę trzy rzeczy:

• źródło powstawania odpadu, czyli to, jaka czynność lub instalacja go wytworzyła;
• właściwości, które powodują, że odpad jest niebezpieczny, określone w unijnych rozporządzeniach i w rozporządzeniu wskazanym w art. 3 ust. 5 tej ustawy;
• składniki, których przekroczenie granicznych stężeń substancji niebezpiecznych może sprawić, że odpad jest niebezpieczny; ich wykaz to załącznik nr 4 do ustawy.

Katalog odpadów, z podziałem na grupy, podgrupy i rodzaje oraz ze wskazaniem odpadów niebezpiecznych, określa rozporządzenie ministra właściwego do spraw klimatu wydane na podstawie art. 4 ust. 3. To w nim szukasz konkretnego kodu, a nie w samej ustawie. Ta zasada dotyczy każdego odpadu w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach.

Kod odpadu ma znaczenie praktyczne, bo ewidencję odpadów prowadzi się zgodnie z katalogiem określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 4 ust. 3 (art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach). Wskazówki, jak dobierać kod w praktyce, znajdziesz w tekście jak dobrać kod odpadu.

Kto musi zgłosić awarię i komu?

Obowiązek zgłoszenia awarii przemysłowej ma prowadzący zakład o zwiększonym ryzyku lub o dużym ryzyku (art. 264 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska). Nie każda firma, w której doszło do wycieku, jest takim zakładem, a przepis ten nie nakłada na nią obowiązku zawiadomienia w tym trybie. Jeśli Twój zakład należy do tej grupy, musisz:

1. natychmiast zawiadomić właściwy organ Państwowej Straży Pożarnej oraz wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska;

2. niezwłocznie przekazać tym organom informacje o okolicznościach awarii, o niebezpiecznych substancjach z nią związanych, umożliwiające ocenę skutków awarii dla ludzi, mienia i środowiska, oraz o podjętych działaniach ratunkowych i działaniach ograniczających skutki awarii oraz zapobiegających jej powtórzeniu;

3. stale aktualizować te informacje odpowiednio do zmiany sytuacji.

Różnica między „natychmiast” a „niezwłocznie” jest istotna: samo zawiadomienie o fakcie awarii ma pójść od razu, a pełne informacje można uzupełniać, ale bez zbędnej zwłoki.

Kiedy zła obsługa odpadów z awarii jest przestępstwem?

Odpady z wycieku trzeba też zagospodarować zgodnie z przepisami. Postępowanie z nimi wbrew przepisom (składowanie, usuwanie, przetwarzanie, zbieranie, unieszkodliwianie, transport, odzysk) jest przestępstwem, ale tylko wtedy, gdy może zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka albo spowodować obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi, albo zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym (art. 183 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny). Nie każde naruszenie ustawy o odpadach spełnia te przesłanki.

Co innego brak wpisu do rejestru BDO, brak karty przekazania odpadów lub niezłożenie sprawozdania. To delikty administracyjne i wykroczenia z ustawy o odpadach (art. 194, 179, 180 i 180a), a nie przestępstwo z art. 183 Kodeksu karnego.

Wyjątki i przypadki brzegowe

• Zakład, który nie jest zakładem o zwiększonym ani dużym ryzyku, nie ma obowiązku zawiadomienia z art. 264 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska. Nie zwalnia go to z prawidłowej klasyfikacji i dalszego postępowania z odpadami.
• Jeżeli odpad został zaliczony jako niebezpieczny, nie wolno go zdeklasyfikować przez rozcieńczanie ani mieszanie (art. 5 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach), a zmiana klasyfikacji na inną niż niebezpieczna jest dopuszczalna tylko na warunkach z art. 7 ust. 1 tej ustawy; nie jest to ocena na oko.
• Treści katalogu, budowy kodu i oznaczeń odpadów niebezpiecznych nie powielamy w tym tekście: sprawdź je w aktualnym rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 4 ust. 3.

Co zrobić krok po kroku?

1. Zabezpiecz miejsce zdarzenia i ogranicz skutki wycieku.

2. Ustal, czy jesteś prowadzącym zakład o zwiększonym lub dużym ryzyku. Jeśli tak, natychmiast zawiadom Państwową Straż Pożarną i wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska.

3. Zbierz i przekaż informacje wymagane w art. 264 pkt 2 oraz aktualizuj je.

4. Dla każdego powstałego odpadu (sorbent, grunt, ciecz, opakowania) ustal źródło powstania, właściwości niebezpieczne i składniki, a potem dobierz grupę, podgrupę i rodzaj w katalogu.

5. Zapisz odpady w ewidencji zgodnie z kodem z katalogu.

Przykład: w magazynie pęka pojemnik z rozpuszczalnikiem. Zakład jest zakładem o dużym ryzyku, więc zawiadamia straż i inspektora od razu, a potem uzupełnia informacje. Zużyty sorbent i zanieczyszczony grunt kwalifikuje osobno, wskazując w katalogu rodzaje z oznaczeniem odpadu niebezpiecznego, jeśli występują w nim niebezpieczne składniki.

Więcej o roli wytwórcy odpadów znajdziesz w tekstach: BDO dla wytwórców odpadów, kto jest wytwórcą, gdy odpady powstają u klienta, obowiązki BDO przy wytwarzaniu odpadów w instalacji, sprawozdanie odpadowe oraz czym jest BDO.

Jak możemy pomóc

Jeśli po awarii nie wiesz, jak ująć odpady w ewidencji i sprawozdaniach BDO, możesz zostawić zgłoszenie na stronie kontakt z doradcą BDO.

Czy każda firma po wycieku musi zawiadomić straż pożarną i inspektora ochrony środowiska?

Obowiązek zawiadomienia z tego przepisu ma prowadzący zakład o zwiększonym lub dużym ryzyku. Musi on natychmiast zawiadomić Państwową Straż Pożarną i wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska, a potem na bieżąco aktualizować informacje (art. 264 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska).

Czy odpad niebezpieczny z awarii można uznać za zwykły?

Nie wolno zdeklasyfikować odpadu niebezpiecznego przez rozcieńczanie ani mieszanie (art. 5 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach), a zmiana jego klasyfikacji na inną niż niebezpieczna jest dopuszczalna tylko na warunkach z art. 7 ust. 1 tej ustawy. Nie jest to ocena na oko.

Autor

Piotr Chudeusz

ekspert ds. BDO, KOBiZE i ISO. Prowadzi sprawy BDO firm od 2010 roku.