Podmiotem korzystającym ze środowiska jest przede wszystkim przedsiębiorca, a opłatę związaną z eksploatacją instalacji ponosi jej prowadzący. Definicję zawiera art. 3 pkt 20 ustawy Prawo ochrony środowiska, ogólny obowiązek ponoszenia opłat – art. 275, a wskazanie prowadzącego instalację jako podmiotu obowiązanego do opłat z tytułu emisji, o których mowa w art. 180 pkt 1–3 – art. 279 ust. 1 tej ustawy.
Stan prawny na: 2026-11-02
Kogo obejmuje pojęcie podmiotu korzystającego ze środowiska?
Art. 3 pkt 20 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska wymienia trzy grupy podmiotów:
- przedsiębiorca w rozumieniu Prawa przedsiębiorców oraz przedsiębiorca zagraniczny, a także osoby prowadzące działalność wytwórczą w rolnictwie (uprawy, chów i hodowla zwierząt, ogrodnictwo, warzywnictwo, leśnictwo, rybactwo śródlądowe),
- jednostka organizacyjna niebędąca przedsiębiorcą,
- osoba fizyczna spoza pierwszej grupy, ale tylko w zakresie, w jakim jej korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia.
Ograniczenie „tylko w zakresie wymagającym pozwolenia” dotyczy wyłącznie trzeciej grupy, czyli osoby fizycznej niebędącej przedsiębiorcą ani rolnikiem prowadzącym działalność wytwórczą. Przedsiębiorca, rolnik prowadzący działalność wytwórczą i jednostka organizacyjna niebędąca przedsiębiorcą są podmiotami korzystającymi ze środowiska bez takiego warunku. Poza zakresem wymagającym pozwolenia osoba fizyczna z trzeciej grupy nie jest podmiotem korzystającym ze środowiska w rozumieniu tej ustawy.
Kto płaci opłatę: zasada ogólna i prowadzący instalację?
Zgodnie z art. 275 Prawa ochrony środowiska do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska oraz administracyjnych kar pieniężnych są obowiązane podmioty korzystające ze środowiska, z zastrzeżeniem art. 284 ust. 2. Przed ustaleniem, kto płaci w konkretnym przypadku, warto sprawdzić treść art. 284 ust. 2 w aktualnym tekście jednolitym ustawy, bo to właśnie on zastrzega odstępstwo od tej zasady.
Gdy obowiązek poniesienia opłaty jest związany z eksploatacją instalacji, art. 279 ust. 1 wskazuje jako podmiot obowiązany do opłat z tytułu emisji, o których mowa w art. 180 pkt 1–3, prowadzącego instalację. Zastrzeżenie dotyczy więc opłat związanych z eksploatacją instalacji i emisji z art. 180 pkt 1–3; nie jest to ogólna reguła dla każdego rodzaju opłaty.
Jak i do kiedy trzeba liczyć opłatę oraz składać wykaz?
Podmiot korzystający ze środowiska sam ustala wysokość należnej opłaty i wnosi ją na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego (art. 284 ust. 1 Prawa ochrony środowiska). Opłatę za dany rok kalendarzowy wnosi się do 31 marca roku następnego, według stawek obowiązujących w okresie faktycznego korzystania ze środowiska (art. 285 ust. 1 i 2). Do tej samej daty składa się wykaz marszałkowi województwa (art. 286 ust. 1).
| Sytuacja i podstawa prawna | Skutek |
|---|---|
| Roczna opłata z danego rodzaju korzystania nie przekracza 800 zł, także równa 800 zł (art. 289 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy Prawo ochrony środowiska, Dz.U. 2025 poz. 647) | Opłaty nie wnosi się |
| Roczna opłata z danego rodzaju korzystania nie przekracza 100 zł (art. 289 ust. 1 zdanie drugie ustawy Prawo ochrony środowiska) | Nie składa się wykazu za ten rodzaj korzystania |
| Roczna opłata powyżej 100 zł i do 800 zł włącznie (art. 289 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska) | Składa się wykaz, ale opłaty nie wnosi |
| Roczna opłata powyżej 800 zł (art. 285 ust. 2, art. 286 ust. 1 i art. 289 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska) | Składa się wykaz i wnosi opłatę do 31 marca roku następnego |
Progi liczy się osobno dla każdego rodzaju korzystania ze środowiska z art. 273 ust. 1, a nie łącznie dla całej firmy. Niska łączna suma dwóch rodzajów nie zwalnia z wykazu za ten rodzaj, w którym opłata przekracza 100 zł. Wykaz ma dwie części: szczegółowe dane o zakresie korzystania ze środowiska i wysokości opłat oraz zbiorcze zestawienie tych danych (art. 286 ust. 1).
Art. 289 ust. 2 brzmi: „Sejmik województwa może, w drodze aktu prawa miejscowego, uchwalić podwyższenie kwoty, o której mowa w ust. 1, jednak nie więcej niż do 50%”. Zanim firma uzna opłatę za niewymaganą, warto sprawdzić w uchwałach sejmiku swojego województwa, czy takie podwyższenie zostało uchwalone.
Czy status podmiotu korzystającego uruchamia raport do KOBiZE?
Z tego samego pojęcia wynika obowiązek raportowy. Podmiotem obowiązanym do złożenia rocznego raportu do Krajowej bazy prowadzonej przez Krajowy ośrodek bilansowania i zarządzania emisjami (KOBiZE) jest podmiot korzystający ze środowiska w rozumieniu art. 3 pkt 20 Prawa ochrony środowiska, którego działalność powoduje emisje w danym roku kalendarzowym (art. 2 pkt 5 i pkt 20 w związku z art. 3 pkt 20 Prawa ochrony środowiska oraz art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji). Obowiązek wyzwala sam fakt emitowania, a nie wpis do odrębnego rejestru ani złożenie wniosku. W art. 1–7 tej ustawy nie ma odrębnego progu rejestracyjnego ani progu wielkości instalacji. Przed uznaniem, że niewielka firma jest z raportu zwolniona, warto sprawdzić rozporządzenia wykonawcze wydane na podstawie art. 7 ust. 4 i 7 tej ustawy – ich treść może wprowadzać szczegółowe zasady.
Szerzej o tym obowiązku piszemy w tekście o raporcie KOBiZE, a różnice między tym raportem a rejestrem odpadowym opisuje artykuł BDO a KOBiZE – różnice i obowiązki raportowe.
Kto jest, a kto nie jest podmiotem korzystającym – przykłady?
- Spółka z o.o. prowadząca zakład z instalacją to przedsiębiorca, więc jest podmiotem korzystającym ze środowiska. Jeżeli opłata dotyczy emisji z art. 180 pkt 1–3 związanej z eksploatacją instalacji, opłatę ponosi prowadzący instalację (art. 279 ust. 1). Sama ustala jej wysokość i do 31 marca roku następnego składa wykaz oraz wpłaca opłatę, gdy przekracza ona 800 zł.
- Osoba prowadząca uprawy lub hodowlę zwierząt w ramach działalności wytwórczej w rolnictwie mieści się w pierwszej grupie definicji, bez warunku pozwolenia.
- Osoba fizyczna, która nie prowadzi działalności gospodarczej ani wytwórczej w rolnictwie, jest podmiotem korzystającym tylko w tym zakresie, w jakim jej korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia. Korzystanie niewymagające pozwolenia nie czyni jej podmiotem korzystającym w rozumieniu ustawy.
Co zrobić po kolei?
1. Ustal, do której grupy z art. 3 pkt 20 należy podmiot: przedsiębiorca lub rolnik prowadzący działalność wytwórczą, jednostka organizacyjna niebędąca przedsiębiorcą albo osoba fizyczna.
2. Sprawdź, czy opłata wiąże się z eksploatacją instalacji. Jeśli tak, ustal, kto ją prowadzi (art. 279 ust. 1).
3. Policz roczną opłatę osobno dla każdego rodzaju korzystania ze środowiska i porównaj ją z progami 100 zł i 800 zł (art. 289 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska).
4. Do 31 marca roku następnego złóż wykaz marszałkowi województwa i wpłać opłatę, jeśli przekracza 800 zł (art. 285 ust. 2 i art. 289 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska).
5. Sprawdź, czy działalność powoduje emisje w rozumieniu przepisów o KOBiZE – jeśli tak, przygotuj roczny raport do Krajowej bazy.
Opłaty rozliczane w ciągu roku opisujemy też w artykule do kiedy płaci się opłatę za korzystanie ze środowiska, a przypadek floty pojazdów – w tekście auto firmowe a BDO.
Podstawa prawna i źródła
- Ustawa – Prawo ochrony środowiska (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 647)
- Ustawa o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 526)
Jak możemy pomóc
Jeśli nie masz pewności, czy Twoja firma jest podmiotem korzystającym ze środowiska i jakie opłaty oraz raporty ją obowiązują, zapoznaj się z naszą usługą Sprawozdania i opłaty za korzystanie ze środowiska albo opisz swoją sytuację w formularzu kontaktowym.
Najczęściej zadawane pytania
Kto odpowiada za opłatę emisyjną z instalacji?
Gdy obowiązek opłaty jest związany z eksploatacją instalacji, podmiotem obowiązanym do opłat z tytułu emisji, o których mowa w art. 180 pkt 1–3, jest prowadzący instalację (art. 279 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska).
Czy osoba fizyczna jest podmiotem korzystającym ze środowiska?
Osoba fizyczna niebędąca przedsiębiorcą ani rolnikiem prowadzącym działalność wytwórczą jest nim tylko w zakresie, w jakim jej korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia (art. 3 pkt 20 lit. c ustawy Prawo ochrony środowiska). Poza tym zakresem nie jest podmiotem korzystającym w rozumieniu tej ustawy.
Czy mała firma musi składać raport do KOBiZE?
Obowiązek dotyczy podmiotu korzystającego ze środowiska, którego działalność powoduje emisje w danym roku, i wynika z samego faktu emitowania (art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji). Przed uznaniem firmy za zwolnioną warto sprawdzić rozporządzenia wykonawcze wydane na podstawie art. 7 ust. 4 i 7 tej ustawy.
Masz pytania o rejestrację BDO lub aktualizację wpisu? Skontaktuj się z naszym ekspertem — bezpłatnie.
Sprawdź obowiązki BDO →
