Jakie trendy obserwuje się w projektowaniu opakowań?

Projektowanie opakowań w UE zmierza ku recyklowalności, bezpieczniejszym materiałom i jednolitej etykiecie, bo tego wymaga rozporządzenie o opakowaniach (PPWR). Od 12 sierpnia 2026 r. obowiązują limity PFAS w opakowaniach do żywności (art. 5 ust. 5), a od 1 stycznia 2030 r. na rynek trafią tylko opakowania klasy recyklowalności A, B lub C (art. 6 rozporządzenia (UE) 2025/40).

Stan prawny na: 2026-10-27

Odpowiedź w skrócie

O kierunku projektowania opakowań decydują dziś przede wszystkim przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 z dnia 19 grudnia 2024 r. w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (PPWR). Z jego tekstu wynikają cztery kierunki zmian, które warto uwzględnić jeszcze przed zatwierdzeniem nowego projektu:

• Recyklowalność od pierwszego szkicu. Opakowania dostaną klasy A, B i C, a od 1 stycznia 2030 r. na rynek UE trafią tylko opakowania tych klas (art. 6 rozporządzenia (UE) 2025/40).
• Czystsze materiały. Od 12 sierpnia 2026 r. obowiązują limity PFAS w opakowaniach do żywności oraz limit metali ciężkich 100 mg/kg (art. 5 ust. 4 i 5 rozporządzenia (UE) 2025/40).
• Jednolita etykieta. Zharmonizowana etykieta ze składem materiałowym pojawi się najwcześniej od 12 sierpnia 2028 r. (art. 12 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2025/40).
• Opakowanie projektowane pod zwrot i zbiórkę. Dla butelek i puszek w systemie kaucyjnym cele zbiórki wynoszą 77% w latach 2025-2028 i 90% od 2029 r. (załącznik nr 1a do ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi, Dz.U. 2026 poz. 174).

Jak klasy recyklowalności wpłyną na projekt opakowania?

Rozporządzenie wprowadza obowiązkową klasyfikację opakowań według wagi, w trzech klasach: A (co najmniej 95% recyklowalności), B (co najmniej 80%) i C (co najmniej 70%). Opakowanie poniżej 70% jest uznawane za technicznie nierecyklowalne. Klas D i E nie ma (art. 6 rozporządzenia (UE) 2025/40).

Dla projektanta liczą się dwie daty. Od 1 stycznia 2030 r. na rynek UE mogą trafiać opakowania klasy A, B lub C. Od 1 stycznia 2038 r. minimalną wymaganą klasą będzie B, a klasa C zostanie wtedy wycofana. W praktyce opakowanie, które dziś ledwo mieści się w klasie C, ma w planie życia produktu ograniczony czas na rynku.

Szczegółowa metodologia obliczania klasy dla konkretnego materiału i formatu ma zostać ustalona w akcie wykonawczym do 1 stycznia 2028 r. Do tego czasu nie ma jednolitej, wiążącej metody. Dlatego przy wyborze laminatu, zamknięcia czy nadruku warto sprawdzić u dostawcy materiału, jaką klasę recyklowalności deklaruje dla danego formatu i na jakiej metodzie ją oparł.

Czego nie może zawierać opakowanie: PFAS i metale ciężkie?

Od 12 sierpnia 2026 r. nie wolno wprowadzać do obrotu opakowań przeznaczonych do kontaktu z żywnością, które zawierają PFAS w stężeniu równym lub wyższym niż: 25 ppb dla każdego PFAS mierzonego ukierunkowaną analizą, 250 ppb dla sumy PFAS z takiej analizy (w stosownych przypadkach z wcześniejszą degradacją prekursorów) albo 50 ppm dla PFAS łącznie z polimerowymi (art. 5 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2025/40). Niezależnie od tego suma stężeń ołowiu, kadmu, rtęci i chromu sześciowartościowego w opakowaniu lub jego częściach składowych nie może przekraczać 100 mg/kg (art. 5 ust. 4). Zgodność z obydwoma wymogami wytwórca wykazuje w dokumentacji technicznej z załącznika VII (art. 5 ust. 6).

W praktyce oznacza to odejście od powłok tłuszczoodpornych na bazie PFAS w papierowych i kartonowych opakowaniach na żywność oraz sprawdzanie farb, klejów i barwników pod kątem metali ciężkich.

Co zmieni się w etykiecie, dokumentacji i kaucji?

Zharmonizowaną etykietę z informacją o składzie materiałowym, z piktogramami ułatwiającymi sortowanie, umieszcza się na opakowaniach wprowadzanych do obrotu od 12 sierpnia 2028 r. albo od upływu 24 miesięcy od wejścia w życie aktu wykonawczego Komisji z art. 12 ust. 6 lub 7, zależnie od tego, która data jest późniejsza (art. 12 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2025/40). Opakowania wielokrotnego użytku wprowadzane od 12 lutego 2029 r. albo po 30 miesiącach od wejścia w życie aktu z ust. 6, w zależności od tego, która data jest późniejsza, muszą mieć etykietę o zdatności do ponownego użycia oraz kod QR lub inny cyfrowy nośnik z dalszymi informacjami (art. 12 ust. 2). Dopóki akt wykonawczy nie wejdzie w życie, można wskazać tylko najwcześniejszą możliwą datę, a nie ostateczną.

Od 12 sierpnia 2026 r. wytwórca wprowadza do obrotu opakowania zgodne z wymogami art. 5-12 rozporządzenia. Przed wprowadzeniem do obrotu przeprowadza procedurę oceny zgodności (art. 38), sporządza dokumentację techniczną (załącznik VII) oraz deklarację zgodności UE (art. 39) i przechowuje je przez 5 lat dla opakowań jednorazowych oraz 10 lat dla opakowań wielokrotnego użytku (art. 15 rozporządzenia (UE) 2025/40). Te same obowiązki ma importer lub dystrybutor, który wprowadza opakowania pod własną nazwą albo je modyfikuje (art. 21).

System kaucyjny obejmuje według załącznika nr 1a trzy kategorie: jednorazowe butelki plastikowe na napoje do 3 l z zakrętkami, puszki metalowe do 1 l i butelki szklane zwrotne do 1,5 l. Cele zbiórki wynoszą 77% w latach 2025-2028 i 90% od 2029 r. (ustawa z dnia 9 stycznia 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 174).

Co i od kiedy obowiązuje?

Jakie są wyjątki i przypadki brzegowe?

• PFAS tylko przy kontakcie z żywnością. Zakaz z art. 5 ust. 5 dotyczy opakowań przeznaczonych do kontaktu z żywnością, a nie opakowań w ogóle. Limit metali ciężkich 100 mg/kg dotyczy natomiast opakowań i ich części składowych.
• Surowsze przepisy mają pierwszeństwo. Zakaz PFAS działa w zakresie, w jakim dane stężenie nie jest już zakazane innym aktem UE, na przykład w REACH albo w przepisach o materiałach do kontaktu z żywnością.
• Fluor w materiale. Gdy całkowita zawartość fluoru przekracza 50 mg/kg, dostawca w rozumieniu REACH jest obowiązany dostarczyć wytwórcy lub importerowi opakowań, na ich wniosek, dowód, czy fluor pochodzi z PFAS (art. 5 ust. 5 lit. c). Warto o taki dowód poprosić dostawcę przy każdej nowej powłoce.
• Limity mogą się zmienić. Komisja ma do 12 sierpnia 2030 r. ocenić potrzebę zmiany lub uchylenia ust. 5, a limit 100 mg/kg może zostać obniżony aktami delegowanymi (art. 5 ust. 7).
• Etykieta nie dotyczy wszystkich. Art. 12 ust. 1 nie obejmuje opakowań transportowych (poza e-commerce) ani opakowań objętych systemem kaucyjnym. Wymogi z ust. 2 nie dotyczą systemów ponownego użycia o obiegu otwartym bez operatora systemu (ust. 3). Art. 12 nie stosuje się też do opakowań bezpośrednich i zewnętrznych wyrobów medycznych, wyrobów do diagnostyki in vitro i produktów leczniczych, gdy brakuje miejsca albo etykieta mogłaby zagrozić bezpiecznemu użyciu produktu leczniczego (ust. 11).
• Opakowania wielokrotnego użytku sprzed 11 lutego 2025 r. Obowiązek doprowadzenia do zgodności, wycofania z obrotu lub odzyskania nie dotyczy opakowań wielokrotnego użytku wprowadzonych do obrotu przed tą datą (art. 15 ust. 9).
• Mikroprzedsiębiorca pod własną marką. Gdy importer lub dystrybutor działający pod własną marką jest mikroprzedsiębiorcą, a dostawca opakowań znajduje się w Unii, to dostawcę uznaje się za wytwórcę (art. 21 akapit drugi).

Jakie polskie obowiązki działają równolegle?

Trendy unijne nie zastępują krajowych obowiązków. Wprowadzający produkty w opakowaniach prowadzi ewidencję masy opakowań i przechowuje ją przez 5 lat od końca roku, którego dotyczy (art. 22 ust. 1-2 ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi). Brak ewidencji nie zwalnia z obowiązków: masę i rodzaj opakowań ustala wtedy marszałek albo wojewódzki inspektor ochrony środowiska, w razie braku danych szacunkowo (art. 22 ust. 1d-1e i art. 23 ust. 2).

Wymagany poziom recyklingu odpadów opakowaniowych wynosi w 2026 r. łącznie 66%, a od 2030 r. 70% (rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 19 grudnia 2021 r., Dz.U. 2021 poz. 2375, wydane na podstawie art. 20 ust. 6 ustawy; art. 20 ust. 1a). Obowiązek dotyczy podmiotu, który wprowadza produkty w opakowaniach i przekracza 1 Mg opakowań rocznie. Szczegóły omawiamy w tekstach o sprawozdaniu opakowaniowym w BDO i o opłacie produktowej za opakowania, a podstawy rejestru wyjaśnia strona czym jest BDO.

Co zrobić teraz?

Przykład. Firma pakuje gotowe dania w tackę kartonową z powłoką barierową. Przy odświeżeniu opakowania sprawdza, że powłoka musi spełniać limity PFAS obowiązujące od 12 sierpnia 2026 r., a cała tacka ma szansę na klasę nie niższą niż C, by po 1 stycznia 2030 r. pozostać na rynku UE. Gdy planuje horyzont dłuższy niż 2038 r., celuje od razu w klasę B.

1. Zinwentaryzuj opakowania. Spisz materiały, powłoki, farby i kleje wraz z dostawcami oraz masą wprowadzaną rocznie.

2. Poproś dostawców o dane. Zażądaj deklaracji dotyczącej PFAS i metali ciężkich oraz dowodu pochodzenia fluoru, gdy jego zawartość przekracza 50 mg/kg.

3. Oceń klasę recyklowalności. Do czasu aktu wykonawczego traktuj ją jako szacunek i zaplanuj margines.

4. Przygotuj dokumentację techniczną z załącznika VII i terminy jej przechowywania (5 lub 10 lat).

5. Zaplanuj miejsce na etykietę i kod QR w projekcie graficznym, zanim ukażą się szczegóły aktu wykonawczego.

6. Zadbaj o krajowe obowiązki: ewidencję, sprawozdanie i rozliczenie poziomów recyklingu.

Podstawa prawna i źródła

• Rozporządzenie (UE) 2025/40 w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, art. 5, 6, 12, 15, 21, 38 i 39.
• Ustawa o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 619), art. 20 i 22 oraz załącznik nr 1a.

Jak możemy pomóc

Jeśli nie wiesz, które wymogi PPWR dotyczą Twoich opakowań i jak uporządkować ewidencję oraz sprawozdania, pomoże Ci usługa Etap: PPWR.

Najczęściej zadawane pytania

Co się stanie z opakowaniem, które nie osiąga nawet 70% recyklowalności?

Takie opakowanie jest uznawane za technicznie nierecyklowalne i nie mieści się w żadnej z klas. Klasy D ani E nie istnieją, więc od 1 stycznia 2030 r. nie trafi na rynek UE. Dlatego materiał warto zmienić na etapie projektu, a nie przy wprowadzaniu produktu do sprzedaży.

Czy limit PFAS dotyczy też opakowań, które nie mają kontaktu z żywnością?

Nie. Zakaz PFAS z art. 5 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2025/40 obejmuje opakowania przeznaczone do kontaktu z żywnością. Natomiast limit 100 mg/kg dla sumy ołowiu, kadmu, rtęci i chromu sześciowartościowego dotyczy opakowań i ich części składowych, także tych niespożywczych (art. 5 ust. 4).