Wykaz opłat za korzystanie ze środowiska – czy zlecić?

Warto zlecić przygotowanie wykazu opłat za korzystanie ze środowiska, gdy wykaz trzeba w ogóle przedłożyć, czyli gdy roczna opłata za dany rodzaj korzystania przekracza 100 zł (art. 289 ust. 1 zdanie drugie Prawa ochrony środowiska). Przy wprowadzaniu gazów lub pyłów do powietrza wykaz sporządza się na podstawie rocznego raportu składanego do Krajowej bazy KOBiZE (art. 286 ust. 3 pkt 1 POŚ). Opłaty ponoszą podmioty korzystające ze środowiska (art. 275 POŚ, z zastrzeżeniem art. 284 ust. 2).

Kogo dotyczy obowiązek opłat?

Zgodnie z art. 275 ustawy Prawo ochrony środowiska (Dz.U. 2025 poz. 647) do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska oraz administracyjnych kar pieniężnych są obowiązane, z zastrzeżeniem art. 284 ust. 2, podmioty korzystające ze środowiska. Pojęcie to definiuje art. 3 pkt 20 POŚ. Obejmuje ono przedsiębiorców i przedsiębiorców zagranicznych, osoby prowadzące działalność wytwórczą w rolnictwie, jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami oraz osoby fizyczne niebędące takimi podmiotami, ale tylko w zakresie, w jakim ich korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia (art. 3 pkt 20 lit. c POŚ).

Pytanie o zlecenie wykazu ma więc sens, gdy firma mieści się w tej definicji i faktycznie korzysta ze środowiska, np. wprowadza gazy lub pyły do powietrza. Szerzej o samym korzystaniu ze środowiska piszemy w artykule korzystanie ze środowiska.

Od jakiej kwoty trzeba składać wykaz i płacić?

Art. 289 ust. 1 POŚ wyznacza dwa osobne progi, liczone dla każdego rodzaju korzystania ze środowiska z art. 273 ust. 1 POŚ z osobna, a nie łącznie.

Zgodnie z art. 289 ust. 1 zdanie pierwsze POŚ próg 800 zł dotyczy opłaty wnoszonej na rachunek urzędu marszałkowskiego, a opłata równa dokładnie 800 zł również nie jest wnoszona.

Art. 289 ust. 1 zdanie drugie POŚ odnosi próg 100 zł do każdego rodzaju korzystania z osobna. Jeśli więc opłata za powietrze nie przekracza 100 zł, ale opłata za inny rodzaj korzystania ją przekracza, wykaz trzeba złożyć dla tego drugiego rodzaju.

Przed decyzją o zleceniu warto sprawdzić w urzędzie marszałkowskim swojego województwa, ile wynosi opłata za każdy rodzaj korzystania w Twojej firmie. Więcej o przypadkach zwolnienia z wykazu: kiedy nie trzeba składać wykazu opłat.

Skąd pochodzą dane do wykazu za emisje do powietrza?

Wykaz za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza (art. 273 ust. 1 pkt 1 POŚ) jest sporządzany na podstawie raportu, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji, czyli rocznego raportu składanego do Krajowej bazy KOBiZE (art. 286 ust. 3 pkt 1 POŚ). Wykazu nie tworzy się więc od zera z niezależnych pomiarów, lecz opiera na tych samych danych co raport. Dla innych kategorii opłat art. 286 ust. 3 pkt 2 i 3 POŚ wskazuje inne źródła danych.

To nie znaczy, że wystarczy złożyć jedno zamiast drugiego. Raport KOBiZE i wykaz to dwa odrębne obowiązki, z innymi terminami i innymi organami: raport (art. 7 ust. 1 ustawy z 2009 r.) składa się do końca lutego, a wykaz marszałkowi województwa do 31 marca (art. 286 ust. 1 w zw. z art. 285 ust. 2 POŚ).

Osobno art. 7a ustawy z 2009 r. daje organom nieodpłatny wgląd do Krajowej bazy (art. 7a ust. 4). Marszałek województwa ma go w zakresie informacji dotyczących eksploatacji urządzeń (art. 7a ust. 1 pkt 3), a GIOŚ i WIOŚ (art. 7a ust. 1 pkt 1–2) bez tego ograniczenia. To niezależny kanał nadzoru, a nie zamiennik obowiązku z art. 286 ust. 3 pkt 1 POŚ. Przed złożeniem wykazu warto sprawdzić, czy liczby w wykazie zgadzają się z danymi z raportu KOBiZE, na którym się opiera.

Jak przeliczyć zużycie paliwa na masę?

Przy wypełnianiu wykazu dla silników spalinowych i kotłów (Tabele C i D) zużycie paliwa podane w jednostkach objętości przelicza się na masę według gęstości z Objaśnienia 11 do załącznika nr 1 rozporządzenia Ministra Klimatu z dnia 11 grudnia 2019 r. w sprawie wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat (Dz.U. 2019 poz. 2443).

Rozporządzenie wydano na podstawie art. 286 ust. 6 POŚ, który przekazuje ministrowi określenie sposobu, formy i wzorów wykazów. Gęstość CNG podano w kg/m3, a pozostałych paliw w kg/l, dlatego warto sprawdzić, w jakiej jednostce podają zużycie faktury i ewidencja.

Do kiedy złożyć wykaz i co wynika ze złożonego wykazu?

Opłatę za dany rok kalendarzowy wnosi się do 31 marca następnego roku (art. 285 ust. 2 POŚ), według stawek obowiązujących w okresie faktycznego korzystania ze środowiska (art. 285 ust. 1 POŚ). W tym samym terminie podmiot przedkłada marszałkowi województwa wykaz (art. 286 ust. 1 POŚ). Wykaz ma dwie części: dane o zakresie korzystania i wysokości opłat oraz ich zbiorcze zestawienie (art. 286 ust. 1 POŚ).

Informacje o wysokości należnych opłat zawarte w wykazie stanowią podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego (art. 286 ust. 4 POŚ). Niezapłacona opłata wynikająca ze złożonego wykazu stanowi więc podstawę egzekucji bez dodatkowej decyzji (art. 286 ust. 4 POŚ). Zasady płatności opisujemy w artykule do kiedy płaci się opłatę za korzystanie ze środowiska.

Kiedy zlecenie wykazu ma sens?

Zlecenie ma sens wtedy, gdy wykaz w ogóle trzeba przedłożyć, czyli gdy roczna opłata za dany rodzaj korzystania przekracza 100 zł (art. 289 ust. 1 zd. 2 POŚ w zw. z art. 286 ust. 1 POŚ). Zlecenie warto rozważyć, gdy:

• opłata za dany rodzaj korzystania przekracza 100 zł, więc wykaz jest wymagany (art. 289 ust. 1 zd. 2 POŚ);
• firma ma więcej niż jeden rodzaj korzystania ze środowiska z art. 273 ust. 1 POŚ, a próg 100 zł liczy się osobno dla każdego rodzaju (art. 289 ust. 1 zd. 2 POŚ), więc trzeba je poprawnie rozdzielić;
• zużycie paliw jest ewidencjonowane w litrach i metrach sześciennych, a wykaz wymaga przeliczeń według Objaśnienia 11 do załącznika nr 1 rozporządzenia (Dz.U. 2019 poz. 2443);
• raport KOBiZE przygotowywał ktoś inny i trzeba zachować spójność liczb, na których wykaz się opiera (art. 286 ust. 3 pkt 1 POŚ).

Kolejność kroków: sprawdź progi dla każdego rodzaju korzystania, zbierz dane z raportu KOBiZE i ewidencji paliw, a jeśli wykaz jest wymagany, skontaktuj się ze specjalistą odpowiednio wcześnie przed terminem 31 marca (art. 285 ust. 2 POŚ).

Źródło przepisów o opłatach: Prawo ochrony środowiska, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 647.

Autor

Piotr Chudeusz

ekspert ds. BDO, KOBiZE i ISO. Prowadzi sprawy BDO firm od 2010 roku.