Jak kategoryzować odpady w firmie? Katalog i kody

Odpady w firmie kategoryzuje się, klasyfikując je według art. 4 ust. 1–3 ustawy o odpadach (Dz.U. 2026 poz. 1328): przez zaliczenie do odpowiedniej grupy, podgrupy i rodzaju odpadów z katalogu, z uwzględnieniem źródła powstawania, właściwości niebezpiecznych i składników o przekroczonych stężeniach granicznych. Katalog określa rozporządzenie Ministra Klimatu z 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów.

Co bierze się pod uwagę przy klasyfikacji odpadu?

Według art. 4 ust. 1 ustawy o odpadach (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1328) odpady klasyfikuje się przez ich zaliczenie do odpowiedniej grupy, podgrupy i rodzaju odpadów. Ustawa wymienia trzy kryteria, które trzeba uwzględnić.

• Źródło powstawania odpadów (art. 4 ust. 1 pkt 1).
• Właściwości powodujące, że odpady są niebezpieczne, określone w rozporządzeniu (UE) nr 1357/2014 i rozporządzeniu (UE) 2017/997 oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 3 ust. 5 ustawy (art. 4 ust. 1 pkt 2).
• Składniki odpadów, dla których przekroczenie wartości granicznych stężeń substancji niebezpiecznych może powodować, że odpady są niebezpieczne (art. 4 ust. 1 pkt 3).

Składniki z trzeciego kryterium określa załącznik nr 4 do ustawy o odpadach (art. 4 ust. 2). W praktyce oznacza to, że przy odpadach, które mogą zawierać substancje niebezpieczne, trzeba znać ich skład i porównać go z tym załącznikiem.

Gdzie znaleźć katalog odpadów?

Katalog z podziałem na grupy, podgrupy i rodzaje, ze wskazaniem odpadów niebezpiecznych, określa minister właściwy do spraw klimatu w drodze rozporządzenia (art. 4 ust. 3 ustawy o odpadach, Dz.U. 2026 poz. 1328). Jest to rozporządzenie Ministra Klimatu z 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów. Jego § 1 stanowi, że określa ono katalog odpadów z podziałem na grupy, podgrupy i rodzaje ze wskazaniem odpadów niebezpiecznych.

Sam katalog, wraz z kodami, jest zawarty w załączniku do rozporządzenia (§ 3 rozporządzenia). Ewidencję odpadów prowadzi się zgodnie z katalogiem określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 4 ust. 3 (art. 66 ust. 1 ustawy o odpadach), więc kod z katalogu trafia później do dokumentacji firmy.

Jak zbudowany jest kod odpadu?

Objaśnienie 2 do tabeli w załączniku do rozporządzenia Ministra Klimatu z 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów opisuje kod tak:

• dwie pierwsze cyfry oznaczają grupę odpadów, czyli wskazują źródło powstawania odpadów,
• grupa wraz z dwiema następnymi cyframi identyfikuje podgrupę,
• kod złożony z sześciu cyfr identyfikuje rodzaj odpadów.

Zgodnie z objaśnieniem 3 ten sześciocyfrowy kod przypisuje się odpadowi jako jego rodzaj. Dlatego zaczyna się od grupy, czyli od pytania, skąd odpad pochodzi.

W jakiej kolejności szukać kodu w katalogu?

Objaśnienie 3 do tabeli w załączniku do rozporządzenia w sprawie katalogu odpadów wyznacza kolejność przeszukiwania grup. Obowiązuje ona z zastrzeżeniem akapitów 5 i 6 tych objaśnień.

Kody kończące się na 99 są wyłączone z kroku 1 (objaśnienie 3). Wniosek praktyczny: kodu „inne niewymienione odpady” nie wybiera się na początku, tylko po przejściu wcześniejszych kroków.

Co oznacza gwiazdka przy kodzie odpadu?

Według objaśnienia (*) w załączniku do rozporządzenia Ministra Klimatu w sprawie katalogu odpadów odpadami niebezpiecznymi w katalogu są odpady oznakowane indeksem górnym w postaci gwiazdki „*” przy kodzie rodzaju odpadów. Wyjątkiem są przypadki, w których mają zastosowanie przepisy art. 7 ustawy o odpadach.

W praktyce oznacza to, że po znalezieniu kodu trzeba sprawdzić, czy ma gwiazdkę. Jeśli ma, odpad traktuje się jako niebezpieczny, chyba że zastosowanie ma art. 7 ustawy. Zmianie klasyfikacji odpadu niebezpiecznego na inny niż niebezpieczny dotyczą art. 5 i 7 tej ustawy.

Czy błąd w postępowaniu z odpadami grozi odpowiedzialnością karną?

Sama pomyłka w kodzie nie została w tym artykule opisana jako przestępstwo. Art. 183 § 1 Kodeksu karnego (t.j. Dz.U. 2025 poz. 383) dotyczy tego, kto wbrew przepisom składuje, usuwa, przetwarza, zbiera, unieszkodliwia lub transportuje odpady albo dokonuje ich odzysku w taki sposób, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka albo obniżyć jakość wody, powietrza lub powierzchni ziemi. Grozi za to kara pozbawienia wolności od roku do lat 10, a sprawę rozpoznaje sąd karny.

Przepis wymaga zagrożenia życia, zdrowia lub środowiska, więc nie każde naruszenie ustawy o odpadach jest przestępstwem. Brak wpisu do BDO, brak karty przekazania odpadów lub niezłożenie sprawozdania to delikty administracyjne i wykroczenia z ustawy o odpadach (art. 194, 179, 180 i 180a), a nie przestępstwa z art. 183 Kodeksu karnego. Wniosek praktyczny: błędnie zaklasyfikowany odpad niebezpieczny warto wyjaśnić, zanim trafi do dalszego obrotu.

Co zrobić teraz?

1. Ustal źródło powstawania odpadu i przeszukaj grupy w kolejności z tabeli powyżej.

2. Dla odpadów, które mogą zawierać substancje niebezpieczne, porównaj skład z załącznikiem nr 4 do ustawy o odpadach.

3. Sprawdź, czy znaleziony kod ma gwiazdkę „*”.

4. Zapisz wybrany kod w ewidencji prowadzonej zgodnie z art. 66 ust. 1 ustawy o odpadach.

Szczegółowe wskazówki znajdziesz w poradniku jak dobrać kod odpadu, a przykład z praktyki w studium przypadku restauracji. Jeśli po przejściu wszystkich kroków nadal masz wątpliwości, skontaktuj się z RejestracjaBDO.pl. Poprawność dotychczasowych kodów można też sprawdzić w ramach audytu BDO.

Autor

Piotr Chudeusz

ekspert ds. BDO, KOBiZE i ISO. Prowadzi sprawy BDO firm od 2010 roku.