Gospodarka o obiegu zamkniętym to kierunek, do którego prowadzi ustawa o odpadach: mniej odpadów i lepsze wykorzystanie zasobów (art. 1 ustawy o odpadach). Art. 1 wskazuje cel całej ustawy, a konkretne zasady dla firm wynikają z dalszych artykułów, m.in. art. 10 o produkcie ubocznym niebędącym odpadem i art. 14 o utracie statusu odpadu.
Co mówi art. 1 ustawy o odpadach?
Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1328) określa w art. 1 środki służące ochronie środowiska, życia i zdrowia ludzi. Środki te mają:
- zapobiegać powstawaniu odpadów i zmniejszać ich ilość oraz negatywny wpływ wytwarzania odpadów i gospodarowania nimi,
- zmniejszać całkowity wpływ użytkowania zasobów i poprawiać efektywność takiego użytkowania.
Wszystko to „w celu przejścia na gospodarkę o obiegu zamkniętym”. Przypis do tytułu ustawy dodaje, że wdraża ona m.in. unijną dyrektywę ramową w sprawie odpadów.
Jak ten cel przekłada się na przepisy?
Art. 1 jest celem całej ustawy, a nie osobnym obowiązkiem. Rejestr BDO jest jednym z narzędzi, które ten cel realizują – obok m.in. zasad dotyczących składowisk, zezwoleń i recyklingu. Dwa przepisy najlepiej pokazują, jak idea obiegu zamkniętego wygląda w codziennej pracy firmy:
| Przepis | O czym mówi | Co to znaczy dla firmy |
|---|---|---|
| art. 1 | cel ustawy: przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym | kierunek, według którego czytamy resztę przepisów |
| art. 10 | produkt uboczny niebędący odpadem | pozostałość z produkcji nie musi być odpadem, jeśli spełnia łącznie pięć warunków z art. 10 pkt 1-5 |
| art. 14 ust. 1, 2 i 3 | utrata statusu odpadu po recyklingu lub odzysku | odpad może wrócić do obrotu jako zwykły materiał, ale dopiero po spełnieniu warunków |
Kiedy pozostałość jest produktem ubocznym, a nie odpadem (art. 10)?
Przedmiot lub substancję powstające w procesie produkcyjnym, którego podstawowym celem nie jest ich produkcja, uznaje się za produkt uboczny niebędący odpadem, jeżeli łącznie są spełnione wszystkie warunki:
- dalsze wykorzystywanie przedmiotu lub substancji jest pewne,
- można je wykorzystywać bezpośrednio, bez dalszego przetwarzania innego niż normalna praktyka przemysłowa,
- są produkowane jako integralna część procesu produkcyjnego,
- spełniają wszystkie istotne wymagania, w tym prawne, dotyczące produktu, ochrony środowiska oraz życia i zdrowia ludzi, a ich wykorzystanie nie doprowadzi do ogólnych negatywnych oddziaływań na środowisko, życie lub zdrowie ludzi.
Piąty warunek (art. 10 pkt 5): spełnione są szczegółowe warunki uznania za produkt uboczny, jeżeli zostały określone w przepisach prawa Unii Europejskiej albo w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 11 ust. 6.
Brak któregokolwiek z tych warunków oznacza, że przepis art. 10 nie zadziała i pozostałość trzeba traktować według zasad dla odpadów.
Wytwórca musi ponadto złożyć zgłoszenie uznania za produkt uboczny marszałkowi województwa właściwemu ze względu na miejsce wytwarzania. Marszałek, po zasięgnięciu opinii wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska, w drodze decyzji potwierdza spełnienie warunków albo stwierdza ich niespełnienie, a decyzja potwierdzająca jest wydawana na czas oznaczony, nie dłuższy niż 10 lat (art. 11 ust. 1, 4 i 4a). Obowiązek ten nie dotyczy m.in. produktów ubocznych będących mechanicznie przetworzonym naturalnym surowcem drzewnym, takich jak trociny, wióry czy zrębki (art. 11 ust. 5).
Przykład. Zakład stolarski regularnie przekazuje trociny producentowi płyt. Jeśli zbyt jest pewny, trociny nie wymagają dodatkowej obróbki ponad normalną praktykę przemysłową, powstają w samym procesie produkcji i spełniają wymagania prawne oraz środowiskowe, mogą być produktem ubocznym. Gdy odbiorca jest niepewny albo wymagana jest nietypowa obróbka, jeden z warunków nie jest spełniony i trociny pozostają odpadem.
Kiedy odpad przestaje być odpadem (art. 14 ust. 1, 2 i 3)?
Określone rodzaje odpadów przestają być odpadami, jeżeli po recyklingu lub innym odzysku łącznie:
- mają zostać wykorzystane do konkretnych celów,
- istnieje dla nich rynek lub popyt,
- spełniają wymagania techniczne dla tych celów oraz wymagania z przepisów (w szczególności o chemikaliach i produktach) i norm,
- ich zastosowanie nie prowadzi do negatywnych skutków dla życia, zdrowia ludzi lub środowiska,
a ponadto spełniają szczegółowe warunki utraty statusu odpadów z przepisów unijnych albo z rozporządzenia krajowego.
Wyjątki i przypadki brzegowe:
- jeżeli takich szczegółowych warunków nie ma w przepisach unijnych ani w rozporządzeniu krajowym, określa je zezwolenie na przetwarzanie odpadów – utrata statusu nie następuje automatycznie bez takiej podstawy,
- przedmiot lub substancja, które przestały spełniać te warunki, ponownie są odpadami, a do chwili pierwszego użycia albo wprowadzenia do obrotu muszą je spełniać,
- przepis w obecnym kształcie obowiązuje od 1 stycznia 2022 r.; wcześniej miał inne brzmienie, a ust. 3 nie istniał.
Czy to dotyczy Twojej firmy i co zrobić dalej?
Sam art. 1 nie rozstrzyga, czy Twoja firma ma obowiązki w BDO – to zależy od przepisów szczegółowych. Praktyczna kolejność:
1. Wypisz, co powstaje w Twojej firmie poza głównym produktem lub usługą.
2. Sprawdź każdą pozycję: czy to odpad, czy może produkt uboczny z art. 10, czy materiał po odzysku z art. 14.
3. Dla odpadów ustal właściwy kod – pomoże jak dobrać kod odpadu.
4. Sprawdź, czy z tego wynikają obowiązki rejestrowe: czym jest BDO, BDO dla wytwórców odpadów i, dla prowadzących działalność jednoosobowo, BDO dla jednoosobowej działalności gospodarczej.
Szersze spojrzenie na to, jak firmy wdrażają obieg zamknięty, znajdziesz w artykule zero waste i gospodarka obiegu zamkniętego, a przegląd obowiązków związanych z odpadami w tekście BDO odpady.
Stan prawny na: 2026-10-15
Przepisy mogą ulec zmianie – warto sprawdzić aktualne brzmienie ustawy przed podjęciem decyzji w firmie.
Podstawa prawna i źródła
Najczęściej zadawane pytania
Co ustawa o odpadach mówi o gospodarce o obiegu zamkniętym?
Ustawa wskazuje ją jako cel: jej środki mają zapobiegać powstawaniu odpadów, zmniejszać ich ilość i wpływ na środowisko oraz poprawiać efektywność użytkowania zasobów, w celu przejścia na gospodarkę o obiegu zamkniętym (art. 1). Jest to cel całej ustawy, a nie osobny obowiązek mechanizmu BDO.
Czy pozostałość po produkcji lub odzyskany materiał zawsze przestaje być odpadem?
Nie. Utrata statusu odpadu po recyklingu lub odzysku wymaga spełnienia warunków z art. 14 ust. 1, 2 i 3; gdy nie określają ich przepisy unijne ani rozporządzenie krajowe, wskazuje je zezwolenie na przetwarzanie odpadów. Materiał, który przestał spełniać te warunki, ponownie jest odpadem.
Masz pytania o rejestrację BDO lub aktualizację wpisu? Skontaktuj się z naszym ekspertem — bezpłatnie.
Sprawdź obowiązki BDO →
