Jak wygląda znak systemu kaucyjnego na butelce i co musi zawierać?

Butelka objęta kaucją musi nosić oznakowanie, które wskazuje objęcie systemem kaucyjnym i podaje wysokość kaucji. To obowiązek z art. 40l ust. 1 ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi, spoczywający na wprowadzającym napój; system działa od 1 października 2025 r. (art. 40g ust. 1).

Co musi być na oznakowaniu butelki

Art. 40l ust. 1 ustawy określa, jaką informację ma przekazywać oznakowanie, a nie jak ma wyglądać jego grafika. Oznakowanie na opakowaniu na napoje ma przekazywać dwie informacje: że opakowanie jest objęte systemem kaucyjnym oraz ile wynosi kaucja (art. 40l ust. 1 ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi). Obie informacje mają się znaleźć na samym opakowaniu, bo to z niego klient dowiaduje się, że za butelkę zapłacił kaucję i że może ją odzyskać.

Dla konsumenta oznacza to prostą kontrolę. Zanim kupisz napój albo zwrócisz pustą butelkę, poszukaj na etykiecie informacji o kaucji i jej kwocie. Dla przedsiębiorcy oznacza to obowiązek, który trzeba spełnić przy projektowaniu etykiety, a nie dopiero przy sprzedaży.

Kto odpowiada za oznakowanie

Obowiązek z art. 40l ust. 1 dotyczy wprowadzających produkty w opakowaniach na napoje oraz wprowadzających bezpośrednio produkty w opakowaniach na napoje. Pojęcie „wprowadzający produkty w opakowaniach” definiuje art. 8 pkt 23 ustawy, a lista z tego przepisu jest otwarta. Obejmuje w szczególności:

• podmiot, który wprowadza do obrotu produkty w opakowaniach pod własnym oznaczeniem (znak towarowy albo własna nazwa), także wtedy, gdy wytworzenie zlecił innemu przedsiębiorcy,
• podmiot, który pakuje produkty wytworzone przez innego przedsiębiorcę i wprowadza je do obrotu,
• prowadzącego handel detaliczny o dużej powierzchni sprzedaży (progi dla jednej jednostki i dla sieci podaje art. 8 pkt 23 lit. c), jeśli sprzedaje produkty pakowane w swoich jednostkach.

Do wprowadzania do obrotu zalicza się też import oraz nabycie wewnątrzwspólnotowe opakowań lub produktów w opakowaniach na potrzeby działalności gospodarczej (art. 8 pkt 24). Importer napojów z zagranicy odpowiada więc za oznakowanie tak samo jak krajowy producent. Wprowadzający produkty w opakowaniach podlega też wpisowi do rejestru BDO (art. 50 ust. 1 pkt 6 lit. e-f ustawy o odpadach), co jest osobnym obowiązkiem od oznakowania. Ogólne zasady rejestru opisujemy w artykule czym jest BDO.

Które butelki wchodzą do systemu i ile wynosi kaucja

Zakres opakowań określa załącznik nr 1a do ustawy. System obejmuje trzy kategorie: jednorazowe butelki plastikowe na napoje do 3 l z zakrętkami, puszki metalowe do 1 l oraz butelki szklane zwrotne do 1,5 l. Wysokość kaucji ustala rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 8 lipca 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1046), wydane na podstawie art. 40m ust. 2 ustawy:

Dla butelki plastikowej oznakowanie powinno więc wskazywać kaucję 0,50 zł, a dla szklanej butelki zwrotnej 1,00 zł. Szczegółowe stawki i zasady zwrotu opisujemy w tekście ile wynosi kaucja za butelkę i za puszkę.

Od kiedy obowiązuje system

System kaucyjny nie mógł wystartować przed 1 października 2025 r. (art. 40g ust. 1 w brzmieniu nadanym ustawą z 23 grudnia 2024 r., Dz.U. 2024 poz. 1911) i faktycznie ruszył tego dnia. Data 1 stycznia 2025 r. była planowana wcześniej, ale nigdy nie obowiązywała. Obowiązek oznakowania z art. 40l ust. 1 obowiązuje od 13 października 2023 r.

Przykład: jak to sprawdzić w praktyce

Firma rozlewa sok do jednorazowych butelek plastikowych i sprzedaje go pod własną marką, a produkcję części partii zleca innej wytwórni. Zleceniodawca jest wprowadzającym, bo wprowadza napój do obrotu pod własnym oznaczeniem. To on odpowiada za to, by na etykiecie znalazła się informacja o objęciu butelki systemem i o kaucji 0,50 zł. Firma sprawdza więc etykiety przed kolejnym zamówieniem opakowań i ustala, czy wniosek o wpis do BDO został już złożony.

Konsument ma w ręku butelkę, na której nie widzi informacji o kaucji. O objęciu systemem decyduje rodzaj opakowania z załącznika nr 1a, więc przed wyrzuceniem butelki warto sprawdzić u producenta lub w sklepie, czy ten napój jest w opakowaniu objętym systemem.

Jakie są wyjątki i przypadki brzegowe?

• Szklane butelki zwrotne. Od 18 lutego 2026 r. udział opakowań szklanych wielokrotnego użytku w scentralizowanym systemie jest dobrowolny do 31 grudnia 2028 r. (art. 40h ust. 2a ustawy, Dz.U. 2026 poz. 174). Podmioty, które z udziału rezygnują, nie są zwolnione z obowiązku, tylko kierowane do alternatywnej ścieżki własnej zbiórki (art. 34 ust. 2d). Zasada dotyczy wyłącznie szkła wielokrotnego użytku, a plastikowe butelki i puszki pozostają w systemie obowiązkowo. Dla butelki szklanej warto sprawdzić u wprowadzającego napój, czy uczestniczy w scentralizowanym systemie. Stan po 31 grudnia 2028 r. nie jest tu opisany.
• Sprzedawca poniżej progu. Sprzedawca detaliczny poniżej progów powierzchni sprzedaży z art. 8 pkt 23 lit. c, który tylko odsprzedaje napoje już zapakowane i wprowadzone na rynek przez krajowego dostawcę, sam z tego tytułu nie jest wprowadzającym. Obowiązek oznakowania pozostaje po stronie dostawcy.
• Powierzchnia sprzedaży. Od 13 października 2023 r. pojęcie ma definicję ustawową (art. 8 pkt 10a). Liczy się fizyczna powierzchnia sprzedażowa lokalu, nie magazyn ani sprzedaż internetowa.
• Sprzedaż internetowa. Dla sprzedaży przez internet lub platformy bez fizycznej jednostki handlu detalicznego przepisy nie dają wprost odpowiednika trzeciego punktu z listy wprowadzających. Odpowiedzialność producenta, importera i podmiotu pakującego pozostaje bez zmian.

Co zrobić teraz?

1. Ustal, czy Twoje opakowanie mieści się w jednej z trzech kategorii z załącznika nr 1a.

2. Sprawdź, czy jesteś wprowadzającym: czy napój trafia na rynek pod Twoją marką, czy go pakujesz albo importujesz.

3. Sprawdź etykietę: ma wskazywać objęcie systemem kaucyjnym i właściwą kwotę kaucji.

4. Ustal osobno obowiązek wpisu do rejestru BDO. Jeśli sprzedajesz napoje w sklepie, zobacz też, od jakiej powierzchni sklep musi przyjmować opakowania w systemie kaucyjnym.

5. Powiązane obowiązki w BDO opisuje nasz przewodnik BDO a system kaucyjny.

Jak możemy pomóc

Jeśli nie masz pewności, czy Twoja firma jest wprowadzającym napoje w opakowaniach i czy musi mieć wpis w BDO, skontaktuj się z nami przez formularz kontaktowy.

Autor

Piotr Chudeusz

ekspert ds. BDO, KOBiZE i ISO. Prowadzi sprawy BDO firm od 2010 roku.