Budowa lub rozbudowa obiektu firmy: kto odpowiada za odpady i emisje z budowy?

Za odpady z budowy odpowiada zwykle wykonawca jako ich wytwórca, chyba że umowa stanowi inaczej; emisje i raport KOBiZE to osobne reżimy. Wynika to z art. 3 ust. 1 pkt 32 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach: wytwórcą odpadów z usług budowy, rozbiórki i remontu obiektów jest podmiot, który świadczy usługę.

Kto jest wytwórcą odpadów z budowy?

Wytwórcą odpadów jest każdy, czyja działalność powoduje ich powstawanie. Przy odpadach z budowy, rozbiórki i remontu obiektów ustawa przesądza jednak, że wytwórcą jest podmiot świadczący usługę, czyli wykonawca pracujący na Twoim terenie, chyba że umowa o świadczenie usługi stanowi inaczej (art. 3 ust. 1 pkt 32 ustawy o odpadach). Jeżeli umowa milczy, wytwórcą jest wykonawca. Jeżeli chcesz przejąć odpady na siebie, na przykład dlatego, że masz własnego odbiorcę, musisz to w umowie napisać wprost.

Reguła dotyczy zamkniętego katalogu usług: budowy, rozbiórki, remontu obiektów, czyszczenia zbiorników lub urządzeń oraz sprzątania, konserwacji i napraw. Odpady powstające poza tym katalogiem ocenia się według ogólnej definicji, czyli według tego, czyja działalność je wytwarza. Szerzej o obowiązkach firm budowlanych piszemy w tekście BDO dla firmy budowlanej oraz w omówieniu odpadów budowlanych w BDO.

Komu wolno przekazać odpady z budowy?

Wytwórca jest obowiązany gospodarować wytworzonymi przez siebie odpadami. Wytwórca lub inny posiadacz odpadów może zlecić to wyłącznie podmiotom, które mają zezwolenie na zbieranie lub przetwarzanie odpadów albo wpis do rejestru BDO w zakresie art. 50 ust. 1 pkt 5 ustawy o odpadach. Ustawa przewiduje też rzadsze tytuły, na przykład pozwolenie zintegrowane lub koncesję na podziemne składowanie odpadów (art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o odpadach).

Wyjątek: ten katalog nie ma zastosowania, gdy działalność odbiorcy nie wymaga decyzji ani wpisu do rejestru. Czy sam wykonawca musi mieć wpis do BDO, rozstrzygają art. 49-51 ustawy o odpadach i zwolnienia z ewidencji, a nie przepis o wytwórcy. Niezależnie od tego, kto jest wytwórcą, warto sprawdzić uprawnienia odbiorcy, zanim wydasz mu odpady. O tym, jak przypisać odpadowi właściwy kod, piszemy w artykule jak dobrać kod odpadu.

Kiedy odpady z budowy stają się sprawą karną?

Postępowanie z odpadami wbrew przepisom (składowanie, usuwanie, przetwarzanie, zbieranie, unieszkodliwianie, transport, odzysk) w sposób, który może zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka albo obniżyć jakość wody, powietrza lub powierzchni ziemi, jest przestępstwem zagrożonym karą pozbawienia wolności do 10 lat (art. 183 § 1 Kodeksu karnego). Przy działaniu nieumyślnym grozi grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 5 lat (art. 183 § 6 Kodeksu karnego). Przywóz lub wywóz odpadów niebezpiecznych bez wymaganego zgłoszenia lub zezwolenia oraz porzucenie takich odpadów zagrożone są karą do 12 lat (art. 183 § 5 i § 5a Kodeksu karnego).

Nie każde naruszenie ustawy o odpadach jest przestępstwem. Sam brak wpisu do BDO, brak karty przekazania odpadów lub niezłożenie sprawozdania to delikty administracyjne albo wykroczenia (art. 194, 179, 180 i 180a ustawy o odpadach), a nie przestępstwo z art. 183 Kodeksu karnego.

Czy emisje z budowy trzeba zgłaszać do KOBiZE?

Emisje to osobny reżim, którego nie przesądza umowa o odpady. Raportowanie do Krajowej bazy KOBiZE wynika z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji i dotyczy przedsiębiorcy, który eksploatuje instalację w ramach działalności powodującej emisje. Oficjalny formularz raportu wymienia wprost agregat prądotwórczy jako rodzaj obiektu oraz instalację do magazynowania lub przeładunku ropy naftowej, produktów naftowych, LPG lub CNG jako rodzaj instalacji. Agregat zasilający plac budowy i zbiornik LPG na terenie inwestycji są więc w systemie traktowane jako instalacje.

Ta klasyfikacja nie zmienia samego obowiązku, bo dla przedsiębiorcy wynika on z art. 7 ust. 1. Wpływa na to, w której części formularza zgłasza się pozycję, i na to, czy raport może być uproszczony. Żadne oficjalne źródło nie potwierdza zwolnienia dla agregatów używanych tylko awaryjnie lub sporadycznie. Uproszczona wersja raportu nie jest zwolnieniem z raportu i wymaga łącznie: braku urządzeń ograniczających emisję, możliwości automatycznego wyliczenia emisji ze wskaźników KOBiZE oraz zmieszczenia się w limicie liczby i łącznej mocy takich instalacji w jednym miejscu, określonym w oficjalnym Poradniku KOBiZE. Szczegóły obowiązku opisujemy w tekście o raporcie KOBiZE.

Czy opłata i zbiorcze zestawienie to to samo co KOBiZE?

„Zbiorcze zestawienie” (załącznik nr 4 do rozporządzenia Ministra Klimatu z dnia 11 grudnia 2019 r., Dz.U. 2019 poz. 2443) sumuje opłaty za korzystanie ze środowiska z wykazów szczegółowych i składa się je marszałkowi województwa wraz z roczną opłatą (art. 284-289 Prawa ochrony środowiska). To odrębny obowiązek z art. 286 Prawa ochrony środowiska, kierowany do innego organu niż KOBiZE. Zestawienie wypełnia się wtedy, gdy podmiot ma obowiązek złożyć któryś z wykazów szczegółowych, więc nie jest samodzielnym obowiązkiem.

Wielkość emisji do wykazu (tabela A, metoda ogólna) ustala się dwiema równoważnymi metodami: pomiarem bezpośrednim albo metodą wskaźnikową według wzoru wielkość emisji = wskaźnik emisji × dane aktywności (objaśnienia 7 i 9 załącznika nr 1 do rozporządzenia, Dz.U. 2019 poz. 2443). Dla spalania paliw dane aktywności to w praktyce zużycie paliwa razy wartość opałowa. Prawo nie przedkłada pomiaru nad wskaźnik; trzeba udokumentować źródło wskaźnika albo warunki pomiaru. Konkretnych wartości wskaźników rozporządzenie nie podaje.

Trzy reżimy obok siebie

Przykład: hala z agregatem

Firma rozbudowuje magazyn. Generalny wykonawca wywozi gruz i ziemię. Umowa nie mówi nic o odpadach, więc wytwórcą jest wykonawca i to on musi przekazać odpady podmiotowi z zezwoleniem lub wpisem do BDO. Inwestor może zażądać kopii dokumentów przekazania. Gdyby firma chciała sama zorganizować odbiór odpadów, powinna zapisać to w umowie, bo wtedy wytwórcą staje się zleceniodawca.

Na placu pracuje agregat prądotwórczy. Jeśli stoi na nim jako własna instalacja firmy w ramach jej działalności, pozycja trafia do oceny obowiązku KOBiZE po stronie firmy. Jeśli agregat należy do wykonawcy i pracuje w jego działalności, ocena obowiązku dotyczy wykonawcy. W obu przypadkach klasyfikacja formularza jest ta sama, a zwolnienia dla pracy tylko awaryjnej oficjalne źródła nie potwierdzają.

Co zrobić teraz

• Sprawdź w umowie z wykonawcą, kto jest wytwórcą odpadów, i dopisz to wprost, jeśli odbiega od reguły ustawowej.
• Zażądaj od wykonawcy nazwy odbiorcy odpadów oraz potwierdzenia jego zezwolenia lub wpisu do BDO. Jeśli firma sama bywa wytwórcą, zobacz BDO dla wytwórców odpadów.
• Spisz urządzenia spalające paliwa na placu (agregaty, nagrzewnice, zbiorniki LPG) i ustal, czyje są i w czyjej działalności pracują.
• Sprawdź, czy dotyczy Cię raport, w samoocenie obowiązku KOBiZE.
• Przy przypadkach granicznych skonsultuj zakres obowiązków ze specjalistą przed rozpoczęciem prac.

Komu wolno oddać odpady z budowy?

Wytwórca lub inny posiadacz odpadów może zlecić ich zagospodarowanie podmiotom, które mają zezwolenie na zbieranie lub przetwarzanie odpadów albo wpis do rejestru BDO w zakresie art. 50 ust. 1 pkt 5 ustawy o odpadach (art. 27 ust. 1 i 2). Katalog nie obejmuje sytuacji, gdy działalność odbiorcy nie wymaga decyzji ani wpisu do rejestru. Przed wydaniem odpadów zażądaj od odbiorcy potwierdzenia, na jakiej podstawie działa.

Kiedy za odpady z budowy odpowiada inwestor, a nie wykonawca?

Gdy umowa o świadczenie usługi wskazuje zleceniodawcę jako wytwórcę (art. 3 ust. 1 pkt 32 ustawy o odpadach); to częsty punkt sporny, więc zapis powinien być jednoznaczny. Gdy odpady nie powstają z usługi z katalogu (budowa, rozbiórka, remont, czyszczenie, sprzątanie, konserwacja, naprawy), wytwórcę ustala się według ogólnej definicji: czyja działalność powoduje ich powstanie. Odrębna jest sprawozdawczość: art. 75 ust. 1 ustawy o odpadach opiera się na definicjach z art. 3, a samego przewoźnika cudzych odpadów, który wykonuje wyłącznie usługę transportu, objęto uproszczoną ewidencją (art. 71 pkt 2) i nie wymienia się go w art. 75 ust. 1 jako odrębnego sprawozdawcy.

Autor

Piotr Chudeusz

ekspert ds. BDO, KOBiZE i ISO. Prowadzi sprawy BDO firm od 2010 roku.