Wycofanie produktu z rynku: zapas, zwroty i koszty odpadów

Koszty gospodarowania odpadami powstałymi z produktu ponosi wprowadzający go do obrotu, jeśli tak stanowią przepisy odrębne (art. 22 ust. 2 ustawy o odpadach). Zasada ta nie obejmuje systemów baterii, zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego ani pojazdów wycofanych z eksploatacji (art. 22 ust. 5).

Ten artykuł omawia wyłącznie koszty gospodarowania odpadami z produktu (art. 22 ustawy o odpadach). Przepisy dotyczące samego wycofania produktu z rynku nie są tu omawiane.

Co przepisy mówią o kosztach odpadów z produktu?

Przy wycofaniu produktu z rynku najpierw trzeba ustalić, kto odpowiada za koszty zagospodarowania tego, co z produktu zostaje. Reguła jest zapisana w art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach: w przypadkach określonych w przepisach odrębnych koszty gospodarowania odpadami ponosi wprowadzający produkty do obrotu na terytorium kraju. Reguła działa więc tylko tam, gdzie przepis odrębny ją przewiduje.

Do tych kosztów ustawa zalicza dwie grupy wydatków:

• selektywne zbieranie odpadów powstałych z produktów, ich transport i przetwarzanie, a także koszty niezbędne do realizacji innych celów i zadań z przepisów odrębnych. Od tej sumy odejmuje się przychody z ponownego użycia, ze sprzedaży materiałów pochodzących z przetwarzania tych odpadów oraz, jeśli wprowadzono system kaucyjny, z nieodebranej kaucji (art. 22 ust. 2 pkt 1),
• informowanie posiadaczy odpadów o środkach zapobiegania powstawaniu odpadów, o zakładach zajmujących się ponownym użyciem i przygotowaniem do ponownego użycia, o systemach zbierania odpadów oraz o sposobach zapobiegania zaśmiecaniu (art. 22 ust. 2 pkt 2).

Jak koszty są różnicowane i ustalane?

Gdy obowiązki producenta wypełnia zbiorowo podmiot reprezentujący wprowadzających produkty, koszty różnicuje się według produktów lub grup podobnych produktów. Bierze się pod uwagę ich trwałość, przydatność do naprawy, ponownego użycia i recyklingu oraz obecność substancji niebezpiecznych (art. 22 ust. 3). Dla przedsiębiorcy oznacza to, że wycofany produkt trwały i łatwy do recyklingu może generować inne koszty niż produkt trudny do przetworzenia lub zawierający substancje niebezpieczne.

Koszty ustalają między sobą podmioty uczestniczące w systemie rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Mają one nie przekraczać kosztów niezbędnych do świadczenia usług gospodarowania odpadami (art. 22 ust. 4). To granica, do której warto odwołać się przy rozmowie z organizacją odzysku lub firmą odbierającą odpady.

Którego produktu ta zasada nie dotyczy?

Art. 22 ust. 2 nie stosuje się do systemów rozszerzonej odpowiedzialności producenta ustanowionych trzema odrębnymi ustawami (art. 22 ust. 5):

Jeśli wycofujesz ładowarkę, zasilacz albo urządzenie z baterią, koszty zagospodarowania zwrotów oceniasz według ustawy o bateriach i akumulatorach lub ustawy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym, a nie według art. 22 ust. 2 ustawy o odpadach.

Jakie są wyjątki i przypadki brzegowe?

• Art. 22 ust. 2 sam nie nakłada obowiązku na każdego sprzedawcy. Wskazuje wprowadzającego produkty do obrotu tylko w przypadkach, które określają przepisy odrębne.
• Wyłączenie z ust. 5 dotyczy wyłącznie ust. 2. Nie oznacza, że wprowadzający baterie, sprzęt elektryczny lub pojazdy nie mają innych obowiązków. Wynikają one z ich własnych ustaw.
• Przepisy mogą ulec zmianie, więc warto sprawdzić aktualne brzmienie.

Co zrobić teraz z zapasem i zwrotami?

1. Rozdziel zapas i zwroty według rodzaju produktu: osobno baterie, sprzęt elektryczny i pojazdy, osobno pozostałe produkty.

2. Dla pozostałych produktów sprawdź, czy przepis odrębny wskazuje Ciebie jako wprowadzającego do obrotu. Jeśli tak, koszty z art. 22 ust. 2 ponosisz Ty.

3. Gdy część zwrotów staje się odpadem, dobierz właściwy kod według poradnika jak dobrać kod odpadu i ustal, czy jako wytwórca odpadów masz obowiązki opisane w artykule BDO dla wytwórców odpadów.

4. Jeśli po wycofaniu zmienił się zakres Twojej działalności, sprawdź, kiedy aktualizacja wpisu BDO jest obowiązkowa.

5. Jeśli dopiero porządkujesz swoje obowiązki, zacznij od artykułu czym jest BDO.

Przykład: sklep internetowy wycofuje partię lamp z wbudowanymi bateriami oraz partię plastikowych pojemników. Koszty zagospodarowania zwrotów lamp ocenia według ustawy o bateriach i akumulatorach oraz ustawy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym, bo art. 22 ust. 5 wyłącza je spod ust. 2. Dla pojemników sprawdza, czy przepis odrębny wskazuje go jako wprowadzającego do obrotu.

Jak możemy pomóc

Jeśli po wycofaniu produktu nie wiesz, które obowiązki sprawozdawcze w BDO dotyczą Twojej firmy, możemy je z Tobą uporządkować. Zajmujemy się m.in. usługą Sprawozdanie produktowe.

Autor

Piotr Chudeusz

ekspert ds. BDO, KOBiZE i ISO. Prowadzi sprawy BDO firm od 2010 roku.