Kto musi zarejestrować się w BDO — lista branż 2026

bdo kto musi rejestrowac sie w bdo lista bra dalle

TL;DR — Najważniejsze informacje

  • BDO jest obowiązkowe dla każdego przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą
  • Obowiązek dotyczy osób fizycznych, spółek cywilnych i wszystkich spółek handlowych
  • Rejestracja powinna nastąpić w ciągu 7 dni od rozpoczęcia działalności
  • BDO zastąpiło rejestr CEIDG i ewidencję GUS dla większości przedsiębiorców
  • Brak rejestracji grozi sankcjami finansowymi i konsekwencjami prawnymi

„`html

Kto musi mieć BDO? Obowiązek rejestracji w Bazie Danych o Odpadach dotyczy każdego przedsiębiorcy, który wytwarza odpady w ramach działalności gospodarczej, wprowadza na rynek produkty w opakowaniach lub zajmuje się transportem odpadów — niezależnie od wielkości firmy czy liczby zatrudnionych.

W skrócie:

  • Ponad 400 000 podmiotów figuruje już w rejestrze BDO (MKiŚ 2024) — jeśli Twojej firmy tam nie ma, ryzykujesz karę od 1 000 do 1 000 000 zł
  • Obowiązek dotyczy m.in. warsztatów, salonów kosmetycznych, budowlanki, gastronomii, handlu i e-commerce
  • Rejestracja jest bezpłatna; ustawowy termin decyzji to 30 dni (w praktyce 7–14 dni przy bezbłędnym wniosku)
  • Brak wpisu wstecznego — rejestracji nie można cofnąć w czasie, więc liczy się data złożenia wniosku

Podstawa prawna — skąd wynika obowiązek rejestracji?

Obowiązek rejestracji wynika z art. 50 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. 2023 poz. 1588 t.j.). Przepis wskazuje zamknięty katalog podmiotów obowiązanych do uzyskania wpisu w rejestrze prowadzonym przez Marszałka Województwa. Art. 51 tej samej ustawy określa natomiast, kto jest z tego obowiązku zwolniony — i warto go znać równie dobrze.

Sankcje za brak rejestracji są poważne. Zgodnie z art. 194 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. 2023 poz. 1588 t.j.) administracyjna kara pieniężna wynosi od 1 000 do 1 000 000 zł. Organ nakładający karę to Marszałek Województwa lub Główny Inspektor Ochrony Środowiska, a kontrole prowadzi Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska (WIOŚ). W 2023 roku przeprowadzono ponad 12 000 takich kontroli w całej Polsce.

Kto musi mieć BDO — kompletna lista obowiązanych branż

Poniżej znajdziesz przegląd według sektorów gospodarki. Przy każdej grupie podaję przykładowe kody odpadów z Katalogu Odpadów, aby ułatwić wypełnienie wniosku rejestracyjnego.

1. Warsztaty samochodowe i motoryzacja

Każdy warsztat generuje odpady niebezpieczne: przepracowane oleje silnikowe (kod 13 02 08*), filtry olejowe (16 01 07*), akumulatory (16 06 01*) oraz zużyte opony (16 01 03). Rejestracja w BDO jest tu bezwzględna — inspekcja środowiskowa regularnie kontroluje właśnie tę branżę. Dotyczy to zarówno jednoosobowych działalności, jak i dużych sieci serwisowych.

2. Budownictwo i roboty remontowe

Firmy budowlane, remontowe i wykończeniowe wytwarzają odpady budowlane i rozbiórkowe: gruz betonowy (17 01 01), mieszaniny odpadów budowlanych (17 09 04), drewno (17 02 01) czy odpady zawierające azbest (17 06 05* — odpad niebezpieczny). Nawet jednoosobowy wykonawca remontów jest podmiotem obowiązanym, jeśli wytwarza odpady w ramach prowadzonej działalności.

3. Gastronomia, catering i food service

Restauracje, bary, kawiarnie i firmy cateringowe wytwarzają odpady kuchenne ulegające biodegradacji (20 01 08), oleje i tłuszcze jadalne (20 01 25) oraz opakowania po żywności. Od 24 lipca 2023 r. dochodzi do tego obowiązek ewidencji w zakresie dyrektywy SUP (2019/904/UE) — dotyczy jednorazowych kubków, tacek i słomek plastikowych. Właściciel małej kawiarni serwującej kawę na wynos jest obowiązany tak samo jak duża sieć.

4. Salony kosmetyczne, fryzjerskie i medyczne

Branża beauty i zdrowie to jedno z częstszych zaskoczeń dla przedsiębiorców. Salon fryzjerski wytwarza odpady chemiczne z farb i utleniaczy (20 01 29*), salon kosmetyczny — odpady zawierające substancje niebezpieczne ze środków do paznokci, natomiast gabinety medyczne i stomatologiczne mają obowiązek ewidencjonowania odpadów medycznych (18 01 03*). Każdy z tych podmiotów musi mieć numer BDO przed przyjęciem pierwszego klienta.

5. Handel detaliczny i hurtowy (w tym e-commerce)

Sklepy internetowe i tradycyjne, które wprowadzają na rynek produkty w opakowaniach z tworzyw sztucznych, papieru, szkła lub metalu, podlegają rejestracji jako wprowadzający opakowania (Dział VII rejestru BDO). Obowiązek obejmuje nawet mikrosprzedawcę wysyłającego towary w kartonach z folią stretch. Dodatkowo przedsiębiorcy wprowadzający sprzęt elektryczny i elektroniczny lub baterie rejestrują się w odrębnych działach rejestru.

6. Usługi drukarskie, poligraficzne i biurowe

Drukarnie, agencje reklamowe i firmy intensywnie korzystające z papieru i tuszy generują odpady z tonerów (08 03 17*) oraz zużyty sprzęt elektryczny (kserokopiarki, drukarki). Firmy wprowadzające na rynek własne materiały drukowane w opakowaniach muszą dodatkowo dopilnować działu dotyczącego opakowań.

7. Przemysł i produkcja

Zakłady produkcyjne to klasyczny przypadek, w którym obowiązek rejestracji jest oczywisty — ale szczegóły bywają skomplikowane. Producent mebli wytwarza trociny i wióry drzewne (03 01 05), lakiernia — odpady ciekłe zawierające rozpuszczalniki (14 06 03*), a zakład metalowy — odpady szlifierskie (12 01 21). Błędne przyporządkowanie kodów to jeden z powodów, dla których 43% wniosków wymaga poprawek.

8. Transport odpadów

Firmy transportujące odpady (nawet własne) muszą uzyskać wpis w Dziale VI rejestru BDO jako transportujący odpady. To oddzielna kategoria od wytwórcy — można być jednocześnie wytwórcą i transportującym, ale każda rola wymaga właściwego zaznaczenia w formularzu. Mylenie tych działów to jeden z najczęstszych błędów formalnych przy rejestracji.

9. Rolnictwo i ogrodnictwo

Producenci rolni i firmy ogrodnicze, które stosują środki ochrony roślin, są zobowiązani do ewidencji opakowań po pestycydach (15 01 10*). Obowiązek dotyczy również podmiotów wprowadzających nawozy i środki ochrony roślin w opakowaniach jednostkowych na rynek krajowy.

10. Branża IT, recykling i ZSEE

Przedsiębiorcy zbierający zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny (ZSEE) lub baterie rejestrują się odpowiednio w Działach VIII i IX rejestru BDO. Firmy IT wymieniające sprzęt komputerowy w biurach klientów i transportujące stary sprzęt są w tej grupie nawet wtedy, gdy prowadzą jednoosobową działalność.

Nie masz pewności, który dział rejestru dotyczy Twojej firmy?
Ekspert dobierze właściwe kody odpadów i działy rejestru, przygotuje i złoży wniosek za Ciebie — w ciągu 24 godzin.
👉 Zarejestruj firmę w BDO online w 24h — 350 zł netto, zero błędów formalnych.

Kto jest zwolniony z rejestracji w BDO?

Art. 51 ustawy o odpadach przewiduje zwolnienia — ale są one węższe, niż wielu przedsiębiorców zakłada. Zwolnione są podmioty, których działalność nie powoduje wytwarzania odpadów lub powoduje wytwarzanie wyłącznie odpadów komunalnych (czyli takich jak z gospodarstwa domowego, odbieranych przez gminę w ramach opłaty za śmieci). Przykładowo: freelancer pracujący na laptopie z domu, który nie wytwarza żadnych odpadów poza komunalnymi, nie musi się rejestrować.

Ważna granica dotyczy opakowań: zwolnienie z rejestracji obejmuje przedsiębiorców, którzy wprowadzają opakowania wyłącznie jako element produktu i korzystają z systemu kaucyjnego lub organizacji odzysku. Jeśli jednak samodzielnie pakujesz towar i wysyłasz go do klientów — zwolnienie raczej Cię nie dotyczy. W razie wątpliwości warto skonsultować się z ekspertem, bo błędne założenie o zwolnieniu może skutkować karą.

Jak przebiega rejestracja w BDO krok po kroku?

Proces składa się z kilku etapów, które można przeprowadzić w całości online przez portal bdo.mos.gov.pl:

  1. Profil Zaufany lub e-dowód — jeśli jeszcze go nie masz, założenie przez bankowość online zajmuje 2–3 dni robocze.
  2. Logowanie do portalu i wypełnienie wniosku — Moduł 1 (dane firmy: NIP, REGON/KRS/CEIDG, PKD) oraz Moduł 2 (właściwe działy rejestru i kody odpadów z Katalogu Odpadów).
  3. Podpis elektroniczny i wysłanie wniosku do Marszałka Województwa właściwego dla siedziby firmy.
  4. Weryfikacja i decyzja — ustawowo 30 dni; w praktyce 7–14 dni przy wniosku bez błędów formalnych.
  5. Numer rejestrowy BDO w formacie 000000000XX — od tego momentu umieszczasz go na dokumentach handlowych i odpadowych.

Rejestracja jest bezpłatna. Jednak 43% wniosków zawiera błędy (najczęściej: złe kody odpadów, brak wymaganego PKD lub pomylenie działów rejestru), co wydłuża czas oczekiwania i może skutkować koniecznością złożenia wniosku korygującego.

Czy dobrowolna rejestracja przed kontrolą ma znaczenie?

Tak — i jest to jeden z najważniejszych argumentów za działaniem bez zwłoki. Przepisy i praktyka organów wyraźnie wskazują, że dobrowolna rejestracja dokonana przed kontrolą WIOŚ stanowi okoliczność łagodzącą przy wymiarze kary administracyjnej. Organ bierze pod uwagę, czy podmiot sam podjął kroki w celu spełnienia obowiązku, czy dopiero po przyłapaniu przez inspektora. Różnica może oznaczać dziesiątki tysięcy złotych mniej w decyzji administracyjnej.

Pamiętaj też o art. 183 Kodeksu karnego — nielegalny transport odpadów grozi karą nawet od roku do 10 lat pozbawienia wolności (gdy postępowanie z odpadami może zagrozić życiu lub zdrowiu ludzi albo środowisku). To przepis, który dotyczy nie tylko wyspecjalizowanych firm, ale każdego, kto bez wpisu przewozi odpady objęte ewidencją.

Prowadzisz firmę i potrzebujesz stałej obsługi BDO?
Ewidencja odpadów, roczne sprawozdania, aktualizacje wpisu — wszystko w jednym miejscu.
👉 Kompleksowa obsługa BDO dla firm — skup się na biznesie, formalności zostawiam sobie.

Najczęstsze błędy przy rejestracji — czego unikać?

Na podstawie analizy wniosków można wskazać trzy kategorie błędów, które odpowiadają za zdecydowaną większość odrzuceń lub wezwań do uzupełnienia:

  • Błędne kody odpadów z Katalogu Odpadów — np. wpisanie kodu ogólnego zamiast szczegółowego, pominięcie gwiazdki (*) przy odpadach niebezpiecznych lub wskazanie kodu nieadekwatnego do faktycznej działalności.
  • Brak wymaganego kodu PKD — część działów rejestru wymaga konkretnego PKD wpisanego w CEIDG lub KRS; brak zgodności powoduje wezwanie do uzupełnienia.
  • Mylenie ról: wytwórca vs. transportujący vs. wprowadzający opakowania — firmy często zaznaczają tylko jeden dział, gdy ich działalność obejmuje kilka.

FAQ — najczęstsze pytania o obowiązek rejestracji w BDO

Kto musi mieć BDO — czy dotyczy to jednoosobowej działalności?

Tak, obowiązek rejestracji w BDO dotyczy wszystkich form prawnych, w tym jednoosobowej działalności gospodarczej (JDG), jeśli przedsiębiorca wytwarza odpady, transportuje je lub wprowadza produkty w opakowaniach. Wielkość firmy ani liczba pracowników nie ma znaczenia prawnego — liczy się rodzaj działalności.

Czy sklep internetowy musi rejestrować się w BDO?

Sklep internetowy, który pakuje towary w karton, folię stretch lub inne opakowania i wysyła je do klientów, jest wprowadzającym opakowania w rozumieniu ustawy o odpadach. Taki podmiot musi uzyskać wpis w Dziale VII rejestru BDO. Obowiązek dotyczy nawet mikroprzedsiębiorców prowadzących sprzedaż z domu.

Ile wynosi kara za brak rejestracji w BDO?

Zgodnie z art. 194 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. 2023 poz. 1588 t.j.) kara administracyjna wynosi od 1 000 do 1 000 000 zł. Decyzję wydaje Marszałek Województwa lub GIOŚ na podstawie ustaleń kontroli przeprowadzonej przez inspektorów WIOŚ. Dobrowolna rejestracja przed kontrolą stanowi okoliczność łagodzącą.

Jak długo trwa rejestracja w BDO?

Ustawowy termin wydania decyzji to 30 dni od złożenia kompletnego wniosku. Przy bezbłędnie wypełnionym wniosku w praktyce decyzja zapada w ciągu 7–14 dni roboczych. Błędy formalne (np. złe kody odpadów) wydłużają ten czas o kolejne tygodnie, ponieważ organ wzywa do uzupełnień.

Czy rejestracja w BDO jest płatna?

Sama rejestracja w rejestrze BDO jest bezpłatna — nie ma opłaty skarbowej ani administracyjnej za wpis. Opłata może się pojawić dopiero na etapie rocznych sprawozdań lub w związku z obowiązkami wynikającymi z systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP). Usługa przygotowania i złożenia wniosku przez zewnętrznego eksperta to odrębna kwestia — kosztuje 350 zł netto w serwisie rejestracjabdo.pl.

Najczęstsze pytania

Kto jest zobowiązany do rejestracji w Bazie Danych Oświadczeń (BDO)?

BDO jest obowiązkowa dla podatników prowadzących działalność gospodarczą podlegającą raportowaniu oraz dla określonych branż wymienionych w ustawie o podatku od towarów i usług. Dotyczy to przede wszystkim przedsiębiorców, których przychody przekraczają określone progi oraz tych prowadzących działalność w branżach szczególnie monitorowanych przez fiskus.

Które branże są objęte obowiązkiem BDO w 2026 roku?

Obowiązek BDO dotyczy branż wysokiego ryzyka, takich jak: obrót metalami szlachetnymi, obrót paliwami, usługi paliwowe, budowlane, transportowe, gastronomiczne, hotelowe, handlowe (tzw. sklepy internetowe), usługi pośrednictwa finansowego oraz wiele innych. Lista jest corocznie aktualizowana i dostępna na stronie Ministerstwa Finansów.

Od kiedy obowiązuje rejestracja w BDO i jakie są terminy?

Obowiązek rejestracji w BDO zaczął obowiązywać w 2018 roku. Terminy rejestracji uzależnione są od branży i przychodu przedsiębiorcy. Podmioty podlegające obligatoryjnie muszą zarejestrować się przed rozpoczęciem działalności lub w określonych terminach przejściowych ustalonych w ustawie.

Jakie są konsekwencje niezarejestrowania się w BDO?

Brak rejestracji w BDO mimo obowiązku grozi karami administracyjnymi oraz może skutkować brakiem możliwości prowadzenia działalności. Fiskus może również nałożyć sankcje finansowe, a podatnik straci prawo do odliczenia VAT i innych ulg podatkowych związanych z dokumentami BDO.

Gdzie i jak się zarejestrować w BDO?

Rejestracja w BDO odbywa się poprzez internetowe konto podatnika (IKP) w serwisie Ministerstwa Finansów lub za pośrednictwem uprawnionych podmiotów. Podatnik musi wypełnić odpowiedni formularz i przesłać go elektronicznie. Szczegółowe instrukcje i wsparcie dostępne są na oficjalnej stronie Ministerstwa Finansów.

Agnieszka Wolna — specjalistka BDO

O autorze

Specjalistka ds. rejestracji i obsługi BDO

Specjalistka z 7-letnim doświadczeniem w obsłudze BDO dla małych i średnich firm. Pomaga przedsiębiorcom rejestrować działalność w systemie BDO, prowadzić ewidencję odpadów (KEO/KPO) i składać sprawozdania roczne.

7 lat doświadczeniaRejestracja BDO · Ewidencja · SprawozdaniaWeryfikacja: październik 2026

Masz pytania o rejestrację BDO lub aktualizację wpisu? Skontaktuj się z naszym ekspertem — bezpłatnie.

Sprawdź obowiązki BDO →
[auto_faq source="content" schema="yes"]

Udostepnij aktykół:

Powiązane wpisy:

Powiązane artykóły

Kilka słów o nas

Kancelaria ekspertów BDO i rozliczeń środowiskowych od 2010 roku

 

  • specjalizacja: rejestracja BDO

  • zespół ekspertów (Piotr Chudeusz, Agnieszka Wolna)

  • publikacje branżowe

  • doświadczenie B2B (JDG i spółki)

IMG 2503

Piotr Chudeusz

Ekspert rozliczeń ds. ochrony środowiska

Ocena 5 z 5

Piotr Chudeusz to praktyk z wieloletnim doświadczeniem w obszarze BDO, KOBiZE i rozliczeń środowiskowych. Od 2010 roku wspiera przedsiębiorców w realizacji obowiązków wynikających z przepisów ochrony środowiska, specjalizując się w analizie obowiązków, rejestracjach BDO oraz wdrażaniu bezpiecznych procedur. Na blogu publikuje materiały oparte na realnych przypadkach firm, interpretacji przepisów oraz doświadczeniu zdobytym podczas codziennej obsługi klientów.

IMG 8194

Agnieszka Wolna

Ekspert rozliczeń ds. ochrony środowiska

Ocena 5 z 5

Opis:Agnieszka Wolna przygotowuje treści dotyczące praktycznych aspektów rejestracji BDO, aktualizacji wpisów oraz bieżących obowiązków przedsiębiorców. W artykułach skupia się na jasnym wyjaśnianiu procedur, najczęstszych błędów oraz zmian w przepisach. Jej publikacje powstają na bazie codziennej pracy z klientami i analizy realnych sytuacji biznesowych.

Rejestracja BDO logo horyzontalne(CMYK) 4

Redakcja Rejestracja BDO

Kancelaria ds. rozliczeń ochrony środowiska

Ocena 5 z 5

Redakcja RejestracjaBDO to zespół specjalistów zajmujących się tworzeniem i aktualizacją treści związanych z BDO oraz rozliczeniami środowiskowymi. Artykuły redakcyjne mają charakter informacyjny i edukacyjny — powstają w oparciu o aktualne przepisy, oficjalne komunikaty instytucji oraz doświadczenie ekspertów współpracujących z serwisem.

CERTYFIKATY / KOMPETENCJE

CERTYFIKAT

POZIOM EKSPERT

BDO Rejestracja, aktualizacja, wyrejestrowanie – praktyka systemowa

Certyfikat kompetencji: rejestracja, aktualizacja i prowadzenie wpisu w BDO – potwierdzenie znajomości procedur rejestrowych, prawidłowego doboru zakresu wpisu oraz pracy na poziomie zgodnym z praktyką administracyjną.

CERTYFIKAT

POZIOM EKSPERT

BDO Ewidencja odpadów i prowadzenie KPO i KEO w BDO

Certyfikat kompetencji: prowadzenie ewidencji odpadów i obsługa KPO w BDO – potwierdzenie umiejętności prowadzenia ewidencji w sposób spójny, kontrolowany i zgodny z wymaganiami sprawozdawczości rocznej.

CERTYFIKAT

POZIOM EKSPERT

BDO Sprawozdanie z wytworzonych odpadów

Certyfikat kompetencji: roczne sprawozdanie odpadowe w BDO – potwierdzenie prawidłowego przygotowania danych, weryfikacji ewidencji oraz sporządzania sprawozdań w sposób ograniczający ryzyko korekt i wezwań.

CERTYFIKAT

POZIOM EKSPERT

BDO sprawozdanie opłata produktowa z pomocą de minimis

Certyfikat kompetencji: zastosowanie pomocy de minimis w sprawozdaniach opakowaniowych BDO – potwierdzenie umiejętności bezpiecznego wykorzystania mechanizmu pomocy publicznej w celu ograniczenia kosztów przedsiębiorcy i zachowania zgodności formalnej.

CERTYFIKAT

POZIOM EKSPERT

BDO sprawozdanie opłata recyklingowa

Certyfikat kompetencji: rozliczenie opłaty recyklingowej i sprawozdawczość toreb na zakupy w BDO – potwierdzenie prawidłowego prowadzenia rozliczeń i sprawozdań w zakresie toreb z tworzyw sztucznych.

CERTYFIKAT

POZIOM EKSPERT

Raportowanie KOBiZE + opłaty za korzystanie ze środowiska

Certyfikat kompetencji: KOBiZE – rejestracja, raportowanie oraz rozliczenia opłat za korzystanie ze środowiska – potwierdzenie kompetencji w zakresie obsługi emisji, raportów rocznych oraz rozliczeń wymaganych od przedsiębiorców.

Rejestracji rocznie
0 +
opinie googlee
0 /5
Lat doświadczenia
+ 0

Opinie naszych partnerów biznesowych

4.9
★★★★★
Na podstawie 39 opinii Google
Xavery Qrdys
Xavery Qrdys
12.01.2024
★★★★★

Szybkie i profesjonalne wsparcie, pełne odciążenie z tego zakresu :)

Agnieszka Bilińska
Agnieszka Bilińska
11.01.2024
★★★★★

Polecam, korzystam z uslug przy prowadzonych firmach. TOP!

Magdalena Nazim-Żurek
Magdalena Nazim-Żurek
14.03.2023
★★★★★

Rzetelne informacje. Kompetentna obsługa. Polecam.

Xavery Qrdys
Xavery Qrdys
12.01.2024
★★★★★

Szybkie i profesjonalne wsparcie, pełne odciążenie z tego zakresu :)

Agnieszka Bilińska
Agnieszka Bilińska
11.01.2024
★★★★★

Polecam, korzystam z uslug przy prowadzonych firmach. TOP!

Magdalena Nazim-Żurek
Magdalena Nazim-Żurek
14.03.2023
★★★★★

Rzetelne informacje. Kompetentna obsługa. Polecam.

Gotowy do podjęcia właściwej decyzji?

Ponad 650 tyś firm jest już w rejestrze. Docelowo każdy  w nim będzie. Nie zwlekaj uniknij kary za brak rejestracji i rozlicz swoja firmę we właściwy sposób. Postaw ten pierwszy krok z właściwa firma a unikniesz komplikacji.

Rejestracja w BDO po terminie

Usługi BDO dla firmy

Kompleksowa obsługa BDO dla Twojej firmy

RejestracjaBDO.pl
Kancelaria Ekspertów Rejestracji BDO i Rozliczeń Środowiskowych.
Specjalizujemy się w rejestracji firm w BDO – szybko, bezpiecznie i zgodnie z przepisami.

Gwarantujemy złożenie wniosku rejestracyjnego BDO w 24 godziny.

Rejestracja BDO

Ekspercka rejestracja firm w BDO – szybko, bezpiecznie i z gwarancją 24h.

Obsługa BDO

Obsługa po rejestracji – dla firm, które chcą jednego partnera.

Kontakt:

Obsługa:

Cała Polska – 100% online

2026 © Wszystkie prawa zastrzeżone

PIOTR CHUDEUSZ GRUPA PC
NIP: 8942959681 · REGON: 021337743 · Numer BDO: 000501652
ul. Jedności Narodowej 42/44 lok. 1A, 50-258 Wrocław,

Od 2010 roku wspieramy przedsiębiorców w zakresie rejestracji BDO, ewidencji odpadów, KOBiZE oraz obowiązków środowiskowych.