Jeśli Twoja firma używa lakierów, rozpuszczalników, klejów lub środków do odtłuszczania, najpewniej masz obowiązek rocznego raportu do Krajowej bazy o emisjach gazów cieplarnianych i innych substancji (KOBiZE) — niezależnie od tego, czy prowadzisz dużą lakiernię, czy jednoosobowy warsztat stolarski. Odparowujące z tych produktów lotne związki organiczne (LZO) to emisja do powietrza, a art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji obejmuje każdy podmiot korzystający ze środowiska, którego działalność powoduje emisje. Poniżej wyjaśniamy, kogo dotyczy ten obowiązek, jak go wypełnić i jak łączy się z opłatą za korzystanie ze środowiska oraz z BDO.
Co to jest KOBiZE i kto musi raportować emisję z chemii?
KOBiZE to Krajowy ośrodek bilansowania i zarządzania emisjami — instytucja utworzona ustawą z dnia 17 lipca 2009 r., której zadania wykonuje Instytut Ochrony Środowiska w Warszawie. Krajowy ośrodek prowadzi Krajową bazę o emisjach gazów cieplarnianych i innych substancji, do której podmioty korzystające ze środowiska wprowadzają roczne raporty (art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji, Dz.U. 2026 poz. 526).
Kluczowe pojęcie w kontekście chemii to lotne związki organiczne (LZO, ang. VOC) — substancje uwalniane podczas lakierowania, klejenia, odtłuszczania i mycia rozpuszczalnikami organicznymi. Obowiązek raportu dotyczy każdego podmiotu korzystającego ze środowiska, którego działalność powoduje emisje — ustawa nie przewiduje progu wielkości emisji, przychodu ani skali działalności. „Podmiotem korzystającym ze środowiska” jest m.in. każdy przedsiębiorca (art. 3 pkt 20 Prawa ochrony środowiska).
W praktyce dotyczy to m.in. lakierni samochodowych i przemysłowych, stolarni i zakładów meblarskich, drukarni, zakładów obuwniczych oraz firm metalowych stosujących odtłuszczacze. Niewielkie zużycie produktów chemicznych nie zwalnia z raportu — jedynym potwierdzonym przypadkiem braku raportu za dany rok jest całkowity brak działalności powodującej emisje w tym roku.
Jakie procesy z użyciem LZO są źródłami emisji raportowanymi do KOBiZE?
Emisja powstaje wszędzie tam, gdzie rozpuszczalniki odparowują podczas procesu technologicznego. Typowe źródła w firmach usługowych i produkcyjnych to:
- Lakierowanie i malowanie — natrysk, malowanie pędzlem i zanurzeniowe nakładanie farb oraz lakierów zawierających rozpuszczalniki organiczne.
- Odtłuszczanie powierzchni — mycie elementów metalowych rozpuszczalnikami przed malowaniem lub montażem.
- Klejenie i laminowanie — stosowanie klejów rozpuszczalnikowych w produkcji obuwia, mebli czy elementów kompozytowych.
- Drukowanie — procesy druku z użyciem farb rozpuszczalnikowych.
- Impregnacja i wykańczanie drewna — bejce, impregnaty i lakiery w stolarni.
O obowiązku raportu decyduje samo powodowanie emisji, a nie to, czy dla danej instalacji wymagane jest pozwolenie. Pozwolenie na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza albo pozwolenie zintegrowane to odrębna kwestia: jeżeli jest wymagane, a firma go nie ma, jednostkową stawkę opłaty za korzystanie ze środowiska zwiększa się o 500% (art. 292 pkt 1 Prawa ochrony środowiska).
Jak wygląda obowiązek raportowania — terminy i zakres danych?
Raport do Krajowej bazy składa się wyłącznie elektronicznie, przez portal Krajowej bazy prowadzony przez KOBiZE, z konta założonego dla podmiotu po uwierzytelnieniu przez login.gov.pl. Termin upływa z końcem lutego (w roku przestępnym — 29 lutego) i dotyczy pełnego poprzedniego roku kalendarzowego.
Raport wypełnia się etapami: dane podmiotu, miejsca korzystania ze środowiska, sprawozdania dla poszczególnych miejsc i raport zbiorczy. Dla procesów z użyciem chemii podstawą są dane o rodzaju i ilości zużytych produktów zawierających rozpuszczalniki (lakierów, farb, klejów, rozpuszczalników) oraz obliczona na ich podstawie emisja. Skład produktu, w tym zawartość rozpuszczalników, znajdziesz w karcie charakterystyki lub w informacji producenta.
Obowiązek i zakres danych porządkuje poniższe zestawienie:
| Obowiązek | Podstawa prawna | Kogo dotyczy | Termin |
|---|---|---|---|
| Raport do Krajowej bazy (KOBiZE) | art. 7 ust. 1 ustawy o systemie zarządzania emisjami | każdego podmiotu, którego działalność powoduje emisje — bez progu | do końca lutego, za rok poprzedni |
| Wykaz i opłata za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza | art. 284–286 i 289 Prawa ochrony środowiska | opłaty poniżej 800 zł nie wnosi się, a wykazu nie składa się, gdy opłata za dany rodzaj nie przekracza 100 zł (art. 289 ust. 1 Prawa ochrony środowiska) | do 31 marca roku następnego |
| Wpis do rejestru BDO | art. 50 ustawy o odpadach | m.in. wytwórców odpadów obowiązanych do prowadzenia ewidencji | przed rozpoczęciem działalności |
| Roczne sprawozdanie o wytwarzanych odpadach | art. 75–76 ustawy o odpadach | wytwórców odpadów obowiązanych do prowadzenia ewidencji | do 15 marca, za rok poprzedni |
Czy grozi kara za brak raportu KOBiZE lub błędy w raportowaniu?
Ustawa o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji nie przewiduje kary pieniężnej za niezłożenie rocznego raportu do Krajowej bazy ani za złożenie go po terminie. Jedyna kara pieniężna w tej ustawie (art. 54g–54h) dotyczy odrębnego mechanizmu CBAM. Częste w internecie powoływanie art. 285 Prawa ochrony środowiska jako podstawy „grzywny” za brak raportu jest błędem — ten przepis określa termin wnoszenia opłaty za korzystanie ze środowiska.
Brak kary nie oznacza braku konsekwencji. Krajowy ośrodek może wezwać do korekty raportu (art. 8), a obowiązek sporządzenia raportu za dany rok wygasa dopiero po upływie 5 lat od końca roku, w którym powstał (art. 7 ust. 2c) — zaległe raporty nadal trzeba złożyć.
Raport ma też znaczenie finansowe: wykaz do opłaty za korzystanie ze środowiska z tytułu wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza sporządza się na podstawie tego samego raportu (art. 286 ust. 3 pkt 1 Prawa ochrony środowiska). Opłatę firma wylicza sama i wnosi na rachunek urzędu marszałkowskiego do 31 marca za rok poprzedni. Rocznej opłaty niższej niż 800 zł nie wnosi się — ale raport do Krajowej bazy i tak trzeba złożyć.
Chemia w firmie a obowiązek BDO — jak te dwa systemy się łączą?
Firmy używające lakierów i rozpuszczalników wytwarzają nie tylko emisje, ale też odpady — i tu zaczynają się obowiązki z ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach. Wpisowi do rejestru BDO podlegają m.in. wytwórcy odpadów obowiązani do prowadzenia ewidencji (art. 50 ust. 1). Wniosek składa się przed rozpoczęciem takiej działalności.
Odpady typowe dla procesów z użyciem chemii to przede wszystkim:
- 14 06 03* — inne rozpuszczalniki i mieszaniny rozpuszczalników (odpad niebezpieczny)
- 08 01 11* — odpadowe farby i lakiery zawierające rozpuszczalniki organiczne lub inne substancje niebezpieczne
- 15 01 10* — opakowania zawierające pozostałości substancji niebezpiecznych (puszki po lakierze, kanistry po rozpuszczalnikach)
- 08 01 17* — odpady z usuwania farb lub lakierów zawierające rozpuszczalniki organiczne lub inne substancje niebezpieczne
Gwiazdka oznacza odpad niebezpieczny. Czy musisz prowadzić ewidencję, zależy od rodzaju i ilości odpadów — rozporządzenie z 5 listopada 2024 r. zwalnia z ewidencji tylko określone rodzaje i ilości, a od 1 stycznia 2025 r. zwolnienie zawężono m.in. dla części odpadów niebezpiecznych. Odpady przekazuje się wyłącznie podmiotom uprawnionym (art. 27 ustawy o odpadach), z kartą przekazania odpadów (KPO) w BDO. Prowadzenie działalności objętej obowiązkiem wpisu bez wpisu grozi administracyjną karą pieniężną od 1 000 zł do 1 000 000 zł (art. 194 ustawy o odpadach).
Jeśli prowadzisz lakiernię, stolarnię lub warsztat i nie wiesz, czy masz wpis w BDO, skorzystaj z naszego narzędzia i sprawdź obowiązek rejestracji BDO dla swojej firmy. Możesz też od razu sprawdzić obowiązek KOBiZE — oba narzędzia są dostępne bezpłatnie.
Jak prawidłowo rozliczać emisję LZO — praktyczne wskazówki dla firm?
Podstawą prawidłowego raportu jest dokumentacja zużycia chemii. Zachowuj faktury zakupu lakierów, rozpuszczalników, klejów i innych produktów zawierających LZO — to główne źródło danych o ilości zużytych produktów w roku.
Warto wprowadzić w firmie prosty rejestr zużycia chemikaliów — nawet w arkuszu kalkulacyjnym. Odnotowuj nazwę produktu, ilość zużytą w danym miesiącu i zawartość rozpuszczalników według karty charakterystyki. Taki rejestr ułatwi coroczny raport do Krajowej bazy, wykaz do opłaty za korzystanie ze środowiska i ewentualną kontrolę.
Dla firm, które stosują wiele rodzajów chemii lub prowadzą złożone procesy (np. kabiny lakiernicze z filtracją), warto wyznaczyć osobę odpowiedzialną za sprawy środowiskowe lub skorzystać z pomocy zewnętrznego doradcy. Pamiętaj też, że raport do Krajowej bazy jest niezależny od pozwoleń emisyjnych — jeśli dla Twojej instalacji wymagane jest pozwolenie na wprowadzanie substancji do środowiska, opłata skarbowa od niego wynosi 2011 zł albo 506 zł dla mikroprzedsiębiorców oraz małych i średnich przedsiębiorców (załącznik, część III pkt 40 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej).
Często zadawane pytania (FAQ)
Czy mała lakiernia samochodowa musi składać raport do KOBiZE?
Tak. Roczny raport do Krajowej bazy składa każdy podmiot korzystający ze środowiska, którego działalność powoduje emisje (art. 7 ust. 1 ustawy o systemie zarządzania emisjami). Ustawa nie przewiduje progu wielkości emisji ani skali działalności, więc obowiązek dotyczy także jednoosobowego warsztatu lakierniczego. Raport za poprzedni rok składa się do końca lutego.
Czym są lotne związki organiczne (LZO) i dlaczego trafiają do raportu KOBiZE?
Lotne związki organiczne (LZO, ang. VOC) to substancje organiczne odparowujące z lakierów, farb, klejów i rozpuszczalników podczas ich stosowania. Ich uwalnianie to emisja do powietrza, a działalność powodująca emisje objęta jest obowiązkiem rocznego raportu do Krajowej bazy (art. 7 ust. 1). Firmy lakiernicze, stolarskie i poligraficzne to typowe przykłady takich podmiotów.
Do kiedy należy złożyć raport do KOBiZE i czy grozi kara za jego brak?
Raport za poprzedni rok kalendarzowy składa się do końca lutego. Ustawa o systemie zarządzania emisjami nie przewiduje kary pieniężnej za niezłożenie rocznego raportu — jedyna kara pieniężna w tej ustawie (art. 54g–54h) dotyczy mechanizmu CBAM. Krajowy ośrodek może natomiast wezwać do korekty raportu (art. 8), a raport jest podstawą wykazu do opłaty za korzystanie ze środowiska.
Czy obowiązek KOBiZE łączy się z obowiązkiem BDO dla warsztatu lub lakierni?
To dwa odrębne obowiązki, które często dotyczą tej samej firmy. Emisja LZO do powietrza to raport do Krajowej bazy. Odpady z lakierowania (m.in. kody 08 01 11*, 14 06 03*, 15 01 10*) to obowiązki z ustawy o odpadach: wpis do BDO, jeśli firma jest obowiązana do prowadzenia ewidencji odpadów, ewidencja i roczne sprawozdanie do 15 marca.
Podsumowanie — co powinieneś zrobić już dziś?
Jeśli Twoja firma używa lakierów, rozpuszczalników, klejów lub innych produktów zawierających substancje lotne, sprawdź dwa obowiązki: roczny raport do Krajowej bazy (KOBiZE) — do końca lutego za rok poprzedni, bez progu skali — oraz obowiązki z ustawy o odpadach w BDO, jeśli prowadzisz ewidencję odpadów, w tym odpadów niebezpiecznych. Do tego dochodzi wykaz i ewentualna opłata za korzystanie ze środowiska do 31 marca.
Zadbaj o zgodność z przepisami zawczasu — łatwiej przygotować dane w trakcie roku niż odtwarzać je po jego zakończeniu. Jeśli nie wiesz, od czego zacząć, skorzystaj z naszej kompleksowej obsługi BDO, która obejmuje zarówno rejestrację, jak i bieżącą ewidencję odpadów. Możesz też od razu zamówić obsługę BDO i przekazać formalności w ręce specjalistów.
Zamów obsługę BDO online
Zamów teraz →
Masz pytania o rejestrację BDO lub aktualizację wpisu? Skontaktuj się z naszym ekspertem — bezpłatnie.
Sprawdź obowiązki BDO →
