Wykaz opłat za emisję do powietrza krok po kroku

Podmiot korzystający ze środowiska przedkłada marszałkowi województwa w terminie z art. 285 ust. 2 wykaz z danymi o rodzajach substancji wprowadzonych do powietrza, wielkości emisji i wysokości należnych opłat (art. 286 ust. 1 pkt 1 Prawa ochrony środowiska). Wykaz sporządza się na podstawie rocznego raportu do Krajowej bazy KOBiZE (art. 286 ust. 3 pkt 1 tej ustawy). Termin to 31 marca następnego roku (art. 285 ust. 2 POŚ).

Do kogo i na jakiej podstawie składa się wykaz?

Podmiot korzystający ze środowiska przedkłada marszałkowi województwa wykaz zawierający informacje i dane wykorzystane do ustalenia wysokości opłat. Dotyczy to w szczególności rodzajów substancji wprowadzonych do powietrza i wielkości emisji, a także wysokości należnych opłat. Podstawą jest art. 286 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 647, Dziennik Ustaw (ELI)). Wykaz składa się w terminie, o którym mowa w art. 285 ust. 2 tej ustawy.

Wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza jest jedną z kategorii opłat za korzystanie ze środowiska (art. 273 ust. 1 pkt 1 POŚ). Więcej o całym systemie opłat przeczytasz w artykule korzystanie ze środowiska.

Do kiedy trzeba złożyć wykaz?

Art. 286 ust. 1 POŚ odsyła do terminu z art. 285 ust. 2. Art. 285 ust. 2 POŚ stanowi, że opłatę za dany rok kalendarzowy wnosi się do 31 marca następnego roku, i w tym samym terminie składa się wykaz. Roczny raport KOBiZE składa się do końca lutego. Warto zweryfikować w aktualnym tekście art. 285 ust. 2 POŚ, czy termin 31 marca nie został zmieniony, zanim ustalisz harmonogram prac.

W praktyce oznacza to, że dane z raportu KOBiZE masz gotowe wcześniej niż termin na wykaz, a wykaz opiera się na tym samym raporcie (art. 286 ust. 3 pkt 1 POŚ). To dwa odrębne obowiązki: raport nie zastępuje wykazu i odwrotnie.

Który marszałek województwa jest właściwy?

Art. 286 ust. 1 POŚ mówi o „marszałku województwa”. Właściwość terytorialną w przypadku opłat ustala art. 277 POŚ w związku z art. 3 pkt 42 tej ustawy. Według oficjalnego portalu biznes.gov.pl wykaz trafia do tego samego marszałka, który jest adresatem opłaty. Sam art. 286 ust. 1 nie wskazuje dla wykazu odrębnej właściwości, więc ten wniosek opiera się na praktyce urzędowej.

W praktyce oznacza to, że firma z instalacjami w kilku województwach może mieć do czynienia z kilkoma marszałkami, po jednym na każde miejsce korzystania ze środowiska. Mechanika łączenia wielu instalacji w jednym województwie (jeden wykaz czy kilka) nie wynika z art. 277. Warto ją potwierdzić w urzędzie marszałkowskim właściwym dla danej lokalizacji.

Jak krok po kroku złożyć wykaz?

Poniższa kolejność jest wnioskiem z art. 286 POŚ oraz rozporządzenia Ministra Klimatu z dnia 11 grudnia 2019 r. w sprawie wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat (Dz.U. 2019 poz. 2443, Dziennik Ustaw (ELI)). Rozporządzenie wydano na podstawie art. 286 ust. 6 POŚ.

Skąd wziąć dane do wykazu?

Wykaz opłat za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza sporządza się na podstawie raportu, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji (art. 286 ust. 3 pkt 1 POŚ). Jest to ten sam roczny raport, który podmiot składa do Krajowej bazy KOBiZE. Szczegóły tego obowiązku opisaliśmy w artykule raport KOBiZE.

W praktyce oznacza to, że wykazu nie tworzy się od zera z niezależnych pomiarów. Dane z raportu KOBiZE trzeba mieć przed sporządzeniem wykazu.

Różnice między obiema sprawami omawiamy w artykule BDO a KOBiZE. Dokładna technika „sporządzania na podstawie” raportu (przepisanie liczb czy przeliczenie) nie wynika z przytoczonych przepisów. Warto ją uzgodnić z urzędem marszałkowskim.

Co zawiera formularz wykazu?

Wzór z załącznika nr 1 do rozporządzenia (Dz.U. 2019 poz. 2443) nosi tytuł „Wykaz zawierający informacje i dane o rodzajach i wielkości emisji gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza oraz o wysokości należnych opłat”. Wypełnia się w nim:

• dane podmiotu: nazwę, adres, NIP, telefon lub faks,
• miejsce lub miejsca korzystania ze środowiska: adres, gminę i powiat,
• rok, którego dotyczy wykaz,
• tabele z wielkościami emisji wraz z jednostkami miary, w jakich je wyrażono.

Wypełnia się tylko te tabele, które dotyczą danego podmiotu. Wykazy można składać na papierze lub elektronicznie (§ 3 rozporządzenia, m.in. przez ePUAP z podpisem kwalifikowanym, zaufanym lub osobistym).

Czym jest zbiorcze zestawienie i czy trzeba je dołączyć?

Art. 286 ust. 1 pkt 2 POŚ wymaga drugiego wykazu: zawierającego zbiorcze zestawienie informacji o zakresie korzystania ze środowiska i wysokości należnych opłat, z zastrzeżeniem art. 289 ust. 1. Wzór określa załącznik nr 4 do rozporządzenia (§ 2 pkt 4, Dz.U. 2019 poz. 2443). Zestawienie sumuje opłaty z poszczególnych wykazów szczegółowych w jedną kwotę ogółem.

To dokument systemu opłat z Prawa ochrony środowiska, składany marszałkowi województwa. Nie jest częścią systemu KOBiZE. Wypełnia się go przy przedkładaniu któregokolwiek z wykazów z załączników nr 1–3.

Kiedy wykazu składać nie trzeba?

Jeżeli roczna wysokość opłaty z tytułu każdego z rodzajów korzystania ze środowiska wymienionych w art. 273 ust. 1 nie przekracza 100 zł, nie przedkłada się wykazów z art. 286 ust. 1 (art. 289 ust. 1 zd. 2 POŚ). Próg liczy się osobno dla każdej kategorii opłaty.

Odrębnie art. 289 ust. 1 zd. 1 POŚ stanowi, że nie wnosi się opłat, których roczna wysokość wnoszona na rachunek urzędu marszałkowskiego nie przekracza 800 zł. W praktyce przy opłacie od 100 zł do 800 zł wykaz jest więc potrzebny, mimo że samej opłaty się nie wnosi.

Podmiot, który rozliczył emisje gazów cieplarnianych w systemie EU ETS, nie płaci opłaty w zakresie emisji pokrytych uprawnieniami (art. 273 ust. 4 POŚ). Dotyczy to wyłącznie zakresu faktycznie rozliczonego w tym systemie, a nie całej działalności podmiotu.

Jakie są pozostałe wyjątki i granice?

Marszałek województwa ma nieodpłatny dostęp do Krajowej bazy KOBiZE (art. 7a ustawy z 2009 r.), ale tylko w zakresie informacji dotyczących eksploatacji urządzeń (art. 7a ust. 1 pkt 3). GIOŚ i WIOŚ mają dostęp bez tego ograniczenia. Nieodpłatność wynika z art. 7a ust. 4. To odrębny kanał nadzoru. Nie zwalnia podmiotu z przedłożenia wykazu na podstawie art. 286 ust. 3 pkt 1 POŚ.

Konkretne substancje i stawki nie są określone w samej ustawie. Stawki na dany rok ustala coroczne obwieszczenie, więc kwoty do wykazu trzeba wziąć z obowiązujących stawek. Niezapłacona opłata wynikająca ze złożonego wykazu jest podstawą do wystawienia tytułu wykonawczego bez dodatkowej decyzji (art. 286 ust. 4 POŚ).

Co jeszcze obejmuje wykaz poza emisją do powietrza?

Art. 286 ust. 1 pkt 1 POŚ przewiduje w wykazie także dane o wielkości emisji gazów cieplarnianych objętych systemem handlu uprawnieniami i liczbie uprawnień do emisji (w przypadku wydania uprawnień) oraz o rodzajach i ilościach składowanych odpadów (w przypadku składowania odpadów). Dotyczy to tylko podmiotów, które z takiego korzystania ze środowiska faktycznie korzystają.

Wzór z załącznika nr 1 do rozporządzenia (Dz.U. 2019 poz. 2443) stanowi, że wypełnia się w nim tylko te tabele, które dotyczą danego podmiotu. W praktyce oznacza to, że firma emitująca wyłącznie gazy lub pyły do powietrza wypełnia część dotyczącą emisji do powietrza i zbiorcze zestawienie, a pozostałych części nie uzupełnia.

Co zrobić teraz?

W praktyce zacznij od czterech rzeczy:

• sprawdź roczną wysokość opłaty za emisję do powietrza: według art. 289 ust. 1 zd. 2 POŚ przy opłacie do 100 zł wykazów z art. 286 ust. 1 się nie przedkłada,
• ustal właściwego marszałka dla instalacji albo floty,
• zbierz dane z rocznego raportu KOBiZE (termin raportu: koniec lutego),
• zaplanuj złożenie wykazu w terminie z art. 285 ust. 2 POŚ (do 31 marca następnego roku).

Następnie wypełnij wzór z załącznika nr 1 i zbiorcze zestawienie z załącznika nr 4. Jeśli dopiero zaczynasz obowiązki środowiskowe, zajrzyj też do artykułów rejestracja w BDO i logowanie do BDO.

Jak załatwić to szybko i bez ryzyka?

Jeśli wolisz, żeby wykaz przygotował ktoś, kto zna te przepisy, możemy to zrobić za Ciebie i zadbać o kompletność danych z raportu KOBiZE. Od 2010 r. zajmujemy się wyłącznie obowiązkami środowiskowymi firm. Zapraszamy do wypełnienia formularza zgłoszenia.

Autor

Piotr Chudeusz

ekspert ds. BDO, KOBiZE i ISO. Prowadzi sprawy BDO firm od 2010 roku.