Samochody służbowe: KOBiZE, opłata środowiskowa i BDO

Tak: firma z samochodami służbowymi raportuje do KOBiZE do końca lutego, a opłatę środowiskową płaci do 31 marca, jeśli przekracza 800 zł. Raport do Krajowej bazy składa każdy przedsiębiorca, którego działalność powoduje emisje, także przy jednym aucie (art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji). Opłatę za dany rok wnosi się do 31 marca roku następnego, a nie wnosi się jej, gdy roczna wysokość z danego rodzaju korzystania ze środowiska nie przekracza 800 zł (art. 285 ust. 2 i art. 289 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska). O wpisie do BDO jako wytwórca odpadów nie przesądza rodzaj działalności, tylko obowiązek prowadzenia ewidencji własnych odpadów (art. 50 ust. 1 pkt 5 lit. e w związku z art. 51 ust. 1 pkt 1-2 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach).

Dlaczego samochody służbowe wchodzą do raportu KOBiZE?

Obowiązek raportu rocznego do Krajowej bazy dotyczy każdego podmiotu korzystającego ze środowiska, którego działalność powoduje emisje (art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 17 lipca 2009 r.). Nie jest ograniczony do firm, które mają kotłownię czy halę produkcyjną. W Prawie ochrony środowiska samochód jest „urządzeniem”, a nie „instalacją”, a spalanie paliwa w jego silniku jest emisją (art. 3 pkt 4, 6, 20 i 42 oraz art. 277 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska). Rozporządzenie wykonawcze (Dz.U. 2022 poz. 2217, pkt 3 załącznika) ma osobną część raportu „dotyczącą urządzeń, których eksploatacja powoduje emisje”: rodzaj urządzenia, rodzaj silnika oraz rodzaj i ilość spalonego paliwa. Żaden przepis nie wprowadza tu minimalnej liczby pojazdów.

Przedsiębiorcą jest także osoba prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą, więc jedno auto firmowe też mieści się w zakresie przepisu (art. 3 pkt 20 ustawy Prawo ochrony środowiska). Oficjalny poradnik KOBiZE wymienia wprost „urządzenia niestacjonarne, w tym środki transportu (np. samochody)”.

Czy firma z flotą musi być w BDO?

Raport KOBiZE i opłata środowiskowa dotyczą emisji, a rejestr BDO – odpadów, więc to osobne obowiązki. Sam rodzaj prowadzonej działalności nie przesądza o wpisie do BDO jako wytwórca odpadów. Decyduje to, czy firma jest obowiązana do prowadzenia ewidencji wytwarzanych przez siebie odpadów (art. 50 ust. 1 pkt 5 lit. e w związku z art. 51 ust. 1 pkt 1-2 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach). Jeżeli odpady powstają wyłącznie w rodzajach i ilościach objętych zwolnieniem z ewidencji, wpis z tego tytułu nie powstaje (art. 66 ust. 4 pkt 4 i ust. 5 tej ustawy oraz rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 5 listopada 2024 r., Dz.U. 2024 poz. 1644).

To rozporządzenie obowiązuje od 1 stycznia 2025 r. i zawęziło zwolnienie wyłącznie dla odpadów niebezpiecznych: usunęło z listy dokładnie pięć kodów, w tym przepracowane oleje i opakowania po substancjach niebezpiecznych. Kody odpadów innych niż niebezpieczne w większości nadal mają zwolnienie ilościowe. Dla firmy z flotą ma to znaczenie, gdy sama serwisuje swoje pojazdy i powstają u niej takie odpady. Przed decyzją o wpisie warto sprawdzić w rozporządzeniu z 5 listopada 2024 r., czy kody i roczne ilości odpadów z własnego serwisu mieszczą się w zwolnieniu z ewidencji. Progi ilościowe są ustalone osobno dla każdego kodu odpadu.

Dwie sytuacje wymagają osobnej oceny. Firmy z pozwoleniem zintegrowanym lub pozwoleniem na wytwarzanie odpadów są wpisywane do rejestru z urzędu, to inna ścieżka wpisu niż ewidencja (art. 51 ust. 1 ustawy o odpadach). Wprowadzanie produktów w opakowaniach to z kolei odrębny tytuł obowiązku, którego ten tekst nie ocenia.

Czym różnią się raport KOBiZE, opłata i BDO?

Raport KOBiZE, opłata środowiskowa i obowiązki w BDO to osobne obowiązki, z różnymi terminami i różnymi adresatami. Zestawienie poniżej opisuje je dla firmy z flotą.

Jak raport KOBiZE łączy się z opłatą?

Wykaz opłatowy za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza sporządza się na podstawie tego samego rocznego raportu, który firma składa do Krajowej bazy (art. 286 ust. 3 pkt 1 ustawy Prawo ochrony środowiska w związku z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 17 lipca 2009 r.). To jednak dwa odrębne obowiązki: raport trafia do Krajowej bazy i ma termin na koniec lutego, a wykaz trafia do marszałka województwa i ma termin 31 marca. Złożenie jednego nie zastępuje drugiego. Marszałek ma dodatkowo nieodpłatny wgląd do bazy w zakresie informacji dotyczących eksploatacji urządzeń (art. 7a ustawy z dnia 17 lipca 2009 r.).

Wykaz składany marszałkowi ma dwie części: szczegółowe dane o zakresie korzystania ze środowiska i wysokości opłat oraz zbiorcze zestawienie tych danych (art. 286 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska). Niezapłacona opłata wynikająca ze złożonego wykazu jest bez dodatkowej decyzji podstawą do wystawienia tytułu wykonawczego (art. 286 ust. 4). „Zbiorcze zestawienie” bywa mylone z raportem KOBiZE, a to wzór wykazu z rozporządzenia Ministra Klimatu z dnia 11 grudnia 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 2443), składany marszałkowi razem z roczną opłatą.

Jak czytać progi 800 zł i 100 zł?

Próg 800 zł dotyczy zapłaty: opłata z danego rodzaju korzystania, której roczna wysokość nie przekracza 800 zł (również równa dokładnie 800 zł), nie jest wnoszona (art. 289 ust. 1 zdanie pierwsze). Próg 100 zł dotyczy składania wykazu i jest liczony osobno dla każdego rodzaju korzystania ze środowiska z art. 273 ust. 1, a nie łącznie (art. 289 ust. 1 zdanie drugie). Z obu zdań razem wynika wniosek praktyczny: przy opłacie powyżej 100 zł i do 800 zł włącznie wykaz się składa, ale pieniędzy do urzędu marszałkowskiego się nie przelewa. Próg 800 zł nie zwalnia więc z obowiązku złożenia wykazu.

Art. 289 ust. 2 brzmi: „Sejmik województwa może, w drodze aktu prawa miejscowego, uchwalić podwyższenie kwoty, o której mowa w ust. 1, jednak nie więcej niż do 50%”. Zanim firma uzna opłatę za niewymaganą, warto sprawdzić w uchwałach sejmiku swojego województwa, czy takie podwyższenie zostało uchwalone.

Wyjątki i przypadki brzegowe

• Brak emisji w danym roku. Jeżeli firma w ogóle nie prowadziła w danym roku działalności powodującej emisje, nie ma przedmiotu raportu.
• Osoba fizyczna niebędąca przedsiębiorcą. Jej obowiązek z art. 7 ust. 1a ustawy z dnia 17 lipca 2009 r. jest węższy i obejmuje wyłącznie eksploatację instalacji wymagającej pozwolenia lub źródła spalania paliw. Prywatny samochód takiej osoby go nie uruchamia. To nie dotyczy przedsiębiorcy – także jednoosobowego.
• Wygaśnięcie obowiązku raportu po 5 latach. Obowiązek sporządzenia raportu za dany rok wygasa po upływie 5 lat od zakończenia roku, w którym powstał (art. 7 ust. 2c ustawy z dnia 17 lipca 2009 r.). To limit czasowy, a nie zwolnienie z raportu za bieżący rok.
• Przejęcie działalności w trakcie roku. Obowiązek za ten rok co do zasady przechodzi na następcę, a bez następstwa prawnego każdy podmiot rozlicza własny okres działalności (art. 7 ust. 2a i 2b ustawy z dnia 17 lipca 2009 r.).
• Kilka rodzajów korzystania ze środowiska. Jeżeli oprócz floty firma ma np. kotłownię, progi 800 zł i 100 zł liczy się osobno dla każdego rodzaju korzystania, a nie dla całej firmy.

Przykład: spółka z kilkoma samochodami dostawczymi

Spółka z o.o. prowadzi dostawy i ma kilka samochodów dostawczych z silnikami spalinowymi, a pojazdy serwisuje w zewnętrznym warsztacie. Spółka jest przedsiębiorcą, więc wchodzi w zakres art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 17 lipca 2009 r. Księgowa zbiera za rok kalendarzowy dane: rodzaj każdego urządzenia, rodzaj silnika, rodzaj i ilość spalonego paliwa, i do końca lutego składa raport w Krajowej bazie. Potem przygotowuje wykaz opłatowy. Jeżeli wyliczona roczna opłata z tytułu wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza mieści się do 100 zł, wykazu za ten rodzaj korzystania nie składa. Jeżeli wynosi od ponad 100 zł do 800 zł, składa wykaz bez wpłaty. Jeżeli przekracza 800 zł, składa wykaz i płaci do 31 marca roku następnego. Wpis do BDO spółka rozważa osobno: dopiero gdy ustali, że wytwarza własne odpady, których ewidencję musi prowadzić.

Co zrobić po kolei?

1. Ustal, czy w danym roku firma użytkowała pojazdy spalinowe w działalności gospodarczej – jeśli tak, raport KOBiZE jest obowiązkowy.

2. Zbierz dane o rodzaju silnika oraz rodzaju i ilości spalonego paliwa dla każdego pojazdu i złóż raport w Krajowej bazie do końca lutego.

3. Z danych raportu przygotuj wykaz opłatowy.

4. Porównaj roczną opłatę z progami 100 zł i 800 zł z art. 289 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska osobno dla każdego rodzaju korzystania ze środowiska.

5. Wykaz i ewentualną opłatę złóż i wpłać do 31 marca roku następnego.

6. Sprawdź, czy własny serwis pojazdów wytwarza odpady objęte ewidencją. Jeśli tak, rozważ wpis do BDO i pamiętaj o sprawozdaniu rocznym do 15 marca (art. 76 ust. 1 ustawy o odpadach).

Szersze omówienie rozróżnienia między systemami znajdziesz w artykule BDO a KOBiZE – różnice i obowiązki raportowe, a podstawy rejestru w tekście czym jest BDO. Przypadek firmy z flotą w usługowym profilu opisaliśmy też dla warsztatu samochodowego, a pełny zakres usług sprawozdawczych – na stronie sprawozdania i opłaty za korzystanie ze środowiska.

Jak możemy pomóc

Jeżeli nie masz pewności, jakie dane o flocie trafiają do raportu, jak z nich policzyć opłatę i czy własne odpady wymagają wpisu do BDO, opisz swoją sytuację w formularzu kontaktowym.

Autor

Piotr Chudeusz

ekspert ds. BDO, KOBiZE i ISO. Prowadzi sprawy BDO firm od 2010 roku.