Podmiot korzystający ze środowiska wypełnia wykaz opłat w dwóch częściach i składa go marszałkowi województwa: szczegółowe dane o zakresie korzystania ze środowiska i wysokości opłat oraz zbiorcze zestawienie tych danych (art. 286 ust. 1 Prawa ochrony środowiska), z zastrzeżeniem progu 100 zł z art. 289 ust. 1. Wzór określa rozporządzenie Ministra Klimatu wydane na podstawie art. 286 ust. 6 (Dz.U. 2019 poz. 2443).
Stan prawny na: 2026-10-13
Wykaz opłat za korzystanie ze środowiska składa się w tym samym terminie, w którym wnosi się opłatę. Poniżej wyjaśniamy, z czego się składa, kto go składa, kiedy składać go nie trzeba i na jakich danych go oprzeć. Podstawą jest ustawa Prawo ochrony środowiska (POŚ, tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 647).
Kto musi złożyć wykaz?
Obowiązek dotyczy „podmiotu korzystającego ze środowiska”. Zgodnie z art. 3 pkt 20 POŚ są to:
- przedsiębiorcy w rozumieniu Prawa przedsiębiorców oraz przedsiębiorcy zagraniczni, a także osoby prowadzące działalność wytwórczą w rolnictwie (uprawy, chów lub hodowla zwierząt, ogrodnictwo, warzywnictwo, leśnictwo, rybactwo śródlądowe),
- jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami,
- osoby fizyczne spoza pierwszej grupy, ale tylko w zakresie, w jakim ich korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia.
Definicja jest więc szersza niż potoczne „firmy”. Jedną z ustawowych kategorii opłat jest wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza (art. 273 ust. 1 pkt 1 POŚ).
Z czego składa się wykaz?
Podmiot składa marszałkowi województwa dwa elementy (art. 286 ust. 1 POŚ):
1. wykaz zawierający informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska wykorzystane do ustalenia wysokości opłat oraz wysokość należnych opłat,
2. wykaz zawierający zbiorcze zestawienie tych informacji – z zastrzeżeniem art. 289 ust. 1 POŚ.
Sposób przedkładania, formę i wzory wykazów określa rozporządzenie wydane na podstawie art. 286 ust. 6 POŚ. Jest to rozporządzenie Ministra Klimatu z 11 grudnia 2019 r. w sprawie wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat (Dz.U. 2019 poz. 2443). Obowiązuje od 1 stycznia 2020 r.
Czym jest „zbiorcze zestawienie” (Załącznik nr 4)?
Zbiorcze zestawienie, potocznie „Załącznik nr 4” lub „Zał. 4”, to wzór wykazu określony w załączniku nr 4 do wspomnianego rozporządzenia (§ 1 pkt 1 lit. b i § 2 pkt 4). Jego tytuł brzmi: „Wykaz zawierający zbiorcze zestawienie informacji o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat”.
Jest to dokument sumujący. Zbiera opłaty z poszczególnych wykazów szczegółowych (załączniki nr 1–3 rozporządzenia) w jedną sumę ogółem. Obejmuje cztery kategorie:
- gazy i pyły wprowadzane do powietrza,
- emisje gazów cieplarnianych objęte EU ETS, które nie zostały rozliczone,
- wydane uprawnienia do emisji,
- składowanie odpadów.
Wypełnia się go wtedy, gdy przedkłada się którykolwiek z wykazów szczegółowych. Nie jest to samodzielny, niezależny obowiązek. Składa się go marszałkowi województwa, a rozporządzenie dopuszcza formę papierową lub elektroniczną (ePUAP, podpis kwalifikowany, zaufany lub osobisty) – § 3 rozporządzenia (Dz.U. 2019 poz. 2443).
Czy zbiorcze zestawienie to część KOBiZE?
Nie. Rozporządzenie z 2019 r. wydano na podstawie art. 286 ust. 6 POŚ, a nie na podstawie ustawy z 2009 r. o systemie zarządzania emisjami. Nie wspomina ono Krajowej bazy ani KOBiZE. To odrębny obowiązek sprawozdawczo-opłatowy, regulowany innym aktem i składany do innego organu (marszałek województwa, nie Krajowy ośrodek). Odrębność dotyczy przepisów, a nie tego, jak technicznie działają systemy informatyczne.
Na jakich danych oprzeć wykaz za emisje do powietrza?
Wykazy sporządza się na podstawie określonych dokumentów źródłowych. Dla wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza jest to roczny raport, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji, czyli raport składany do Krajowej bazy KOBiZE (art. 286 ust. 3 pkt 1 POŚ). Dla innych kategorii źródła danych są inne: wykazy dotyczące EU ETS i odpadów opierają się na informacjach lub dokumentach wskazanych w pkt 2 i 3 tego ustępu.
Wykazu za emisje do powietrza nie tworzy się więc od zera z niezależnych pomiarów, tylko z danych użytych w raporcie KOBiZE, dlatego raport powinien powstać wcześniej.
Złożenie raportu KOBiZE nie zastępuje wykazu, ani odwrotnie – to dwa osobne obowiązki.
Kiedy wykazu nie trzeba składać ani opłaty płacić?
Art. 289 ust. 1 POŚ przewiduje dwa progi, liczone osobno dla każdego rodzaju korzystania ze środowiska z art. 273 ust. 1, a nie łącznie:
| Roczna opłata z tytułu danego rodzaju korzystania | Wykaz | Opłata |
|---|---|---|
| nie więcej niż 100 zł | nie przedkłada się | nie wnosi się |
| powyżej 100 zł, nie więcej niż 800 zł | przedkłada się | nie wnosi się |
| powyżej 800 zł | przedkłada się | wnosi się |
Przepis mówi o opłacie, która „nie przekracza” kwoty, więc opłata równa dokładnie 100 zł lub 800 zł mieści się w niższym przedziale. Próg 100 zł dotyczy wykazu (art. 289 ust. 1 zdanie drugie), a próg 800 zł – samej zapłaty opłaty wnoszonej na rachunek urzędu marszałkowskiego (art. 289 ust. 1 zdanie pierwsze). Podmiot może więc nie składać wykazu za powietrze, a złożyć go za składowanie odpadów, jeśli tam opłata przekracza 100 zł.
Art. 289 ust. 2 POŚ stanowi: „Sejmik województwa może, w drodze aktu prawa miejscowego, uchwalić podwyższenie kwoty, o której mowa w ust. 1, jednak nie więcej niż do 50%”. W naszej ocenie przepis ten odnosi się do progu 800 zł z pierwszego zdania ust. 1, a nie do progu 100 zł dotyczącego wykazu. Warto sprawdzić, czy sejmik Twojego województwa podjął taką uchwałę.
Druga kwestia dotyczy EU ETS. Podmiot, który rozliczył emisje gazów cieplarnianych w EU ETS, nie płaci opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza w zakresie emisji pokrytych uprawnieniami (art. 273 ust. 4 POŚ). Wyłączenie obejmuje tylko emisje faktycznie rozliczone w tym systemie, a nie całą działalność podmiotu.
Konkretne substancje, źródła i stawki opłat nie wynikają z samej ustawy, lecz z przepisów wykonawczych i corocznego obwieszczenia stawek.
Do kiedy złożyć wykaz i wnieść opłatę?
Opłatę za dany rok kalendarzowy wnosi się do 31 marca następnego roku (art. 285 ust. 2 POŚ), według stawek obowiązujących w okresie faktycznego korzystania ze środowiska (art. 285 ust. 1). Ten sam termin dotyczy złożenia wykazu, bo art. 286 ust. 1 odsyła do art. 285 ust. 2.
Co się stanie, jeśli opłata nie zostanie zapłacona?
Informacje o wysokości należnych opłat zawarte w złożonych wykazach stanowią podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego (art. 286 ust. 4 POŚ). Oznacza to, że niezapłaconą opłatę wynikającą ze złożonego wykazu można egzekwować bez dodatkowej decyzji wymierzającej opłatę.
Co zrobić teraz?
1. Ustal, z jakich rodzajów korzystania ze środowiska (art. 273 ust. 1 POŚ) korzysta firma, i oblicz roczną opłatę osobno dla każdego z nich.
2. Porównaj wyniki z progami 100 zł i 800 zł z art. 289 ust. 1 POŚ. Jeśli opłata dla danego rodzaju nie przekracza 100 zł, wykazu za ten rodzaj nie składasz (art. 289 ust. 1 zdanie drugie POŚ).
3. Dla emisji do powietrza przygotuj dane z rocznego raportu KOBiZE, na którym wykaz ma się opierać (art. 286 ust. 3 pkt 1 POŚ).
4. Wypełnij wykaz szczegółowy właściwy dla rodzaju korzystania oraz zbiorcze zestawienie według wzorów z rozporządzenia (Dz.U. 2019 poz. 2443).
5. Złóż komplet marszałkowi województwa (art. 286 ust. 1 POŚ) i wnieś należną opłatę do 31 marca (art. 285 ust. 2 POŚ), o ile przekracza ona próg 800 zł (art. 289 ust. 1 zdanie pierwsze POŚ).
Przykład: firma wprowadza gazy do powietrza, a jej roczna opłata za ten rodzaj korzystania przekracza próg 100 zł, ale nie przekracza progu 800 zł. Wykaz składa, ale opłaty nie wnosi (art. 289 ust. 1 POŚ).
Więcej o pojęciu i zakresie obowiązku znajdziesz w artykule korzystanie ze środowiska, a o samej zapłacie w tekście opłata za korzystanie ze środowiska. Przy konkretnych wątpliwościach co do rodzaju korzystania lub wzoru warto skonsultować się ze specjalistą albo z urzędem marszałkowskim. Firmy, które obok opłat prowadzą sprawy w BDO, mogą zajrzeć na stronę rejestracjabdo.pl.
Podstawa prawna i źródła
Masz pytania o rejestrację BDO lub aktualizację wpisu? Skontaktuj się z naszym ekspertem — bezpłatnie.
Sprawdź obowiązki BDO →
