W skrócie:
- Dyrektywa SUP (2019/904/UE) nakłada na przedsiębiorców obowiązek pobierania opłaty za jednorazowe opakowania plastikowe do żywności i napojów na wynos (kubki, pojemniki, tzw. jednorazówki).
- Obowiązek dotyczy każdego punktu, który wydaje posiłki lub napoje w takich opakowaniach — restauracji, kawiarni, food trucków, stacji benzynowych, sklepów osiedlowych z gastronomią.
- Przedsiębiorca musi zarejestrować się w BDO w rejestrze produktów jednorazowego użytku z plastiku, pobierać opłatę od klienta i rozliczać ją w corocznym sprawozdaniu.
- Brak rejestracji lub brak pobierania opłaty grozi sankcjami administracyjnymi niezależnie od kar za brak wpisu do BDO.
Dyrektywa SUP to unijne przepisy, które na trwałe zmieniły sposób sprzedaży posiłków i napojów na wynos w Polsce — każdy przedsiębiorca wydający jedzenie lub picie w jednorazowym opakowaniu z plastiku musi pobrać od klienta dodatkową opłatę i rozliczyć ją w systemie BDO. To nie jest przepis przejściowy związany z jedną datą wejścia w życie, ale trwały, stały obowiązek, który dotyczy każdej nowo otwartej gastronomii, food trucka czy sklepu z jedzeniem na wynos.
Co to jest dyrektywa SUP i kogo dotyczy
SUP (Single-Use Plastics) to dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/904 w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych produktów z plastiku na środowisko. Polska wdrożyła jej wymogi do krajowego porządku prawnego poprzez zmiany w ustawie o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej, a także w ustawie z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach.
Obowiązek dotyczy każdego podmiotu, który wprowadza na rynek lub wydaje konsumentowi żywność albo napoje w jednorazowym opakowaniu z plastiku przeznaczonym do bezpośredniej konsumpcji „na wynos” lub „na miejscu, ale w opakowaniu jednorazowym”. W praktyce obejmuje to bardzo szeroką grupę firm:
- restauracje, bary i kawiarnie sprzedające jedzenie/napoje na wynos,
- food trucki i stoiska gastronomiczne,
- stacje paliw z ofertą gastronomiczną,
- sklepy osiedlowe i kioski sprzedające kawę, hot dogi, zapiekanki,
- catering i firmy dostarczające posiłki w jednorazowych pojemnikach.
Jakie produkty są objęte opłatą SUP
Ustawodawca precyzyjnie wskazał kategorie produktów jednorazowych z plastiku, które podlegają opłacie. Najczęściej w praktyce małych i średnich firm chodzi o dwie grupy:
| Kategoria produktu | Przykłady |
|---|---|
| Kubki na napoje | kubki na kawę, herbatę, napoje na wynos (w tym z powłoką foliową) |
| Pojemniki na żywność | pojemniki na posiłki gotowe do spożycia bez dalszego przygotowania — zapiekanki, sałatki, dania obiadowe, frytki w pojemniku |
Dokładne, aktualne stawki opłaty za poszczególne rodzaje opakowań ustala rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska — wysokość opłaty jest zróżnicowana w zależności od typu opakowania i może się zmieniać, więc przed wdrożeniem procedury w swojej firmie warto zweryfikować obowiązujące stawki w aktualnym rozporządzeniu, a nie opierać się na wartościach z poprzednich lat.
Obowiązki przedsiębiorcy — krok po kroku
Wdrożenie obowiązku SUP w firmie gastronomicznej lub handlowej sprowadza się do czterech elementów, które muszą działać razem — rejestracja, pobieranie opłaty, ewidencja i sprawozdawczość.
1. Rejestracja w BDO
Przedsiębiorca wprowadzający do obrotu produkty jednorazowego użytku z plastiku musi uzyskać wpis do rejestru BDO w odpowiednim dziale dotyczącym produktów SUP. Jest to wpis odrębny od standardowej rejestracji opakowaniowej — wiele firm gastronomicznych błędnie zakłada, że posiadanie numeru BDO z innego tytułu (np. jako wytwórca odpadów) zwalnia je z tego obowiązku. Nie zwalnia.
2. Pobieranie opłaty od klienta
Opłata za opakowanie jednorazowe musi być widoczna dla konsumenta — najczęściej jako pozycja na paragonie lub w cenniku punktu sprzedaży. Klient musi mieć jasną informację, że płaci za opakowanie jednorazowe niezależnie od ceny produktu.
3. Ewidencja
Przedsiębiorca prowadzi ewidencję liczby wydanych opakowań objętych opłatą oraz kwot pobranych od klientów — to podstawa do sprawozdania rocznego.
4. Sprawozdanie i wpłata opłaty
Zebrane środki z opłaty SUP przedsiębiorca wykazuje w corocznym sprawozdaniu i przekazuje na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego, w terminie analogicznym do innych sprawozdań środowiskowych składanych przez system BDO.
Nie jesteś pewien, czy Twoja firma podlega opłacie SUP i obowiązkowi rejestracji w BDO?
Kary za brak rejestracji i niepobieranie opłaty
Obowiązek SUP funkcjonuje niezależnie od ogólnych kar przewidzianych w ustawie o odpadach za brak wpisu do BDO — jest to osobna kategoria naruszenia. Warto jednak pamiętać, że firma, która działa bez wymaganego wpisu do rejestru BDO w ogóle (niezależnie z jakiego tytułu), naraża się na sankcję z art. 194 ust. 1 ustawy o odpadach, czyli karę pieniężną od 1 000 do 1 000 000 zł. Dodatkowo brak numeru rejestrowego BDO na fakturze czy innym dokumencie sprzedaży, gdy jest on wymagany, może skutkować karą do 1 000 000 zł na podstawie art. 67 ust. 3 tej ustawy.
W praktyce oznacza to, że firma gastronomiczna, która nie dopełniła obowiązku rejestracji SUP, ryzykuje kontrolę i sankcję niezależnie od tego, czy jest to jej pierwsze, czy dziesiąte naruszenie przepisów środowiskowych — wysokość kary ustala organ kontrolny na podstawie oceny skali i charakteru naruszenia.
Jak wdrożyć obowiązek SUP w praktyce
Dla właściciela małej gastronomii lub sklepu z jedzeniem na wynos najważniejsze jest zrobienie tego w dobrej kolejności:
- Zweryfikować, jakie opakowania jednorazowe faktycznie są używane w punkcie sprzedaży (kubki, pojemniki, sztućce z plastiku — nie wszystkie kategorie podlegają opłacie SUP).
- Zarejestrować się w BDO w dziale SUP, jeśli wpis jeszcze nie istnieje.
- Wdrożyć system pobierania opłaty na kasie fiskalnej lub w systemie POS, tak aby opłata była widoczna dla klienta.
- Ustalić procedurę zliczania sprzedanych opakowań na potrzeby sprawozdania rocznego.
- Pilnować terminu sprawozdania i wpłaty pobranych opłat do urzędu marszałkowskiego.
Wielu przedsiębiorców prowadzących lokal gastronomiczny łączy ten obowiązek z pozostałymi rozliczeniami środowiskowymi — ewidencją odpadów, sprawozdaniem opakowaniowym i rejestracją podstawową w BDO — bo w praktyce dotyczą one tego samego rodzaju działalności i najlepiej rozliczać je razem, jednym cyklem sprawozdawczym.
Rozliczymy za Ciebie opłatę SUP, rejestrację i sprawozdania BDO — jednym zleceniem.
Dlaczego to nie jest przepis „na chwilę”
Wielu przedsiębiorców wciąż traktuje obowiązek SUP jako coś, co „wejdzie w życie i za jakiś czas przestanie być kontrolowane”. To błędne założenie. Dyrektywa 2019/904/UE jest częścią szerszej unijnej strategii ograniczania plastiku jednorazowego użytku, a jej krajowe przepisy wykonawcze nie mają charakteru czasowego — to stały element systemu gospodarki odpadami, analogiczny do obowiązku segregacji odpadów czy rozszerzonej odpowiedzialności producenta za opakowania. Kolejne lata przyniosą raczej rozszerzenie zakresu regulacji niż jej wygaszenie, w tym m.in. w związku z pracami nad unijnym rozporządzeniem opakowaniowym (PPWR), które dodatkowo zaostrza wymagania wobec opakowań jednorazowych.
Dla przedsiębiorcy praktyczny wniosek jest jeden: jeśli firma sprzedaje jedzenie lub napoje na wynos w jednorazowych opakowaniach z plastiku, obowiązek rejestracji i pobierania opłaty SUP dotyczy jej od dnia rozpoczęcia takiej sprzedaży — bez względu na to, kiedy firma powstała i czy „zdążyła” się zarejestrować w pierwszym roku obowiązywania przepisów.
Jak wygląda kontrola obowiązku SUP
Kontrolę przestrzegania przepisów SUP prowadzą organy ochrony środowiska oraz inspekcje branżowe w ramach swoich kompetencji. W praktyce sprawdzeniu podlegają najczęściej trzy elementy: czy przedsiębiorca ma aktualny wpis do BDO obejmujący dział SUP, czy na paragonie lub w cenniku widoczna jest opłata za opakowanie jednorazowe oraz czy prowadzona jest ewidencja umożliwiająca weryfikację liczby wydanych opakowań. Brak któregokolwiek z tych elementów jest podstawą do wszczęcia postępowania wyjaśniającego, a w dalszej kolejności — do nałożenia sankcji.
Dla firm gastronomicznych, które korzystają z zewnętrznych systemów kasowych, ważne jest też, aby dostawca oprogramowania POS umożliwiał wyodrębnienie opłaty SUP jako osobnej pozycji — część starszych systemów kasowych wymaga w tym celu aktualizacji lub konfiguracji dodatkowej stawki.
Najczęściej zadawane pytania o dyrektywę SUP i opłaty za jednorazowe opakowania
Czy dyrektywa SUP dotyczy tylko dużych sieci gastronomicznych?
Nie. Obowiązek dotyczy każdego przedsiębiorcy — niezależnie od wielkości — który wydaje żywność lub napoje w jednorazowym opakowaniu z plastiku objętym przepisami SUP. Jednoosobowy food truck ma te same obowiązki co sieć restauracji.
Czy mogę zrezygnować z pobierania opłaty SUP i pokryć ją z własnej marży?
Przepisy wymagają, aby opłata była widoczna dla konsumenta jako osobna pozycja związana z opakowaniem jednorazowym. Wliczenie jej w cenę produktu bez wyodrębnienia nie spełnia wymogu transparentności wynikającego z dyrektywy SUP.
Czy opakowania biodegradowalne też podlegają opłacie SUP?
To zależy od materiału i klasyfikacji konkretnego opakowania — część materiałów uznawanych za „bioplastik” wciąż zawiera polimery objęte definicją produktu z plastiku w rozumieniu dyrektywy. Każdy przypadek warto zweryfikować indywidualnie przed wprowadzeniem opakowania do sprzedaży.
Czy rejestracja w dziale SUP w BDO wystarczy, jeśli firma już ma numer BDO z innego tytułu?
Nie — wpis do rejestru BDO w dziale produktów jednorazowego użytku z plastiku jest odrębnym zakresem rejestracji. Firma musi zaktualizować swój wpis BDO tak, aby obejmował również tę kategorię działalności.
Co grozi za niewywiązanie się z obowiązku SUP?
Poza sankcjami przewidzianymi ogólnie za brak wpisu do BDO (kara od 1 000 do 1 000 000 zł na podstawie art. 194 ustawy o odpadach), organy kontrolne mogą nałożyć odrębne sankcje związane z brakiem pobierania lub rozliczania opłaty za opakowania jednorazowe.
Masz pytania o rejestrację BDO lub aktualizację wpisu? Skontaktuj się z naszym ekspertem — bezpłatnie.
Sprawdź obowiązki BDO →
