CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) obejmuje sześć głównych grup produktów importowanych spoza Unii Europejskiej: cement, żelazo i stal, aluminium, nawozy, energię elektryczną oraz wodór. Podstawą prawną jest Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956 z dnia 10 maja 2023 r. Od 1 października 2023 r. importerzy tych towarów są zobowiązani do kwartalnego raportowania emisji — bez opłat finansowych, które wejdą w życie od 2026 roku. Jeśli Twoja firma sprowadza którykolwiek z tych produktów spoza UE, ten artykuł wyjaśni Ci dokładnie, jakie produkty obejmuje CBAM i co musisz zrobić.
Dlaczego UE stworzyła CBAM i kogo to dotyczy?
CBAM powstał, ponieważ europejskie firmy objęte systemem ETS płacą za emisje CO₂, podczas gdy importerzy towarów z krajów trzecich (Chin, Turcji, Indii) często nie ponoszą podobnych kosztów klimatycznych — co UE uznała za nieuczciwą konkurencję.
Mechanizm ma eliminować tzw. carbon leakage (ucieczkę emisji), czyli sytuację, gdy produkcja przenosi się poza UE wyłącznie po to, aby uniknąć opłat klimatycznych. CBAM wyrównuje te koszty na granicy celnej UE.
Co istotne — CBAM nie ma progu wielkości firmy. Nawet jednoosobowa działalność importująca stal lub aluminium z kraju spoza UE podlega obowiązkom raportowania. Kluczowe znaczenie ma kod CN (Combined Nomenclature) importowanego towaru, a nie wartość zamówienia ani rozmiar przedsiębiorstwa.
Jakie produkty obejmuje CBAM — kompletna lista kategorii?
Rozporządzenie (UE) 2023/956 precyzyjnie określa kategorie towarów objętych mechanizmem CBAM. Poniżej omówiono każdą z grup wraz z praktycznym kontekstem dla polskich importerów.
1. Cement
Cement to jeden z najbardziej emisyjnych produktów budowlanych — jego produkcja generuje ogromne ilości CO₂. CBAM obejmuje zarówno klinkier cementowy, jak i gotowy cement portlandzki oraz inne rodzaje cementu hydraulicznego. Firmy budowlane i dystrybutorzy materiałów budowlanych importujący cement spoza UE muszą raportować emisje bezpośrednie i pośrednie związane z jego wytworzeniem.
2. Żelazo i stal
To najszerzej stosowana kategoria w kontekście CBAM. Obejmuje profile, blachy, pręty zbrojeniowe, rury, konstrukcje stalowe oraz elementy ze stali nierdzewnej. Firmy handlujące metalami, hurtownie techniczne, przedsiębiorstwa budowlane i producenci maszyn — jeśli sprowadzają te wyroby spoza UE — podlegają obowiązkowi raportowania.
Sektor stali jest szczególnie narażony, ponieważ Polska importuje znaczące ilości wyrobów stalowych z krajów o niższych standardach klimatycznych. Importer musi posiadać dane o emisjach CO₂ od producenta lub dostawcy — co w praktyce bywa jednym z największych wyzwań operacyjnych.
3. Aluminium
CBAM obejmuje aluminium w postaci surowej (metal pierwotny i wtórny), jak również wyroby aluminiowe: arkusze, folie, pręty, rury i konstrukcje. Szczególnie narażeni są importerzy komponentów aluminiowych z Azji i krajów WNP.
Warto pamiętać, że aluminium pierwotne (produkowane z boksytu przez elektrolizę) jest znacznie bardziej emisyjne niż aluminium wtórne (z recyklingu). Certyfikaty CBAM będą od 2026 r. proporcjonalne do rzeczywistej emisji — niższe emisje to niższy koszt zakupu certyfikatów.
4. Nawozy
CBAM obejmuje nawozy azotowe i wieloskładnikowe — zarówno w postaci stałej (granulki), jak i ciekłej (roztwory). Kluczowe znaczenie ma tu produkcja amoniaku, która pochłania ogromne ilości gazu ziemnego i generuje intensywne emisje CO₂. Importerzy nawozów z Rosji, Białorusi, Chin i Turcji są szczególnie dotknięci tym przepisem.
5. Energia elektryczna
Energia elektryczna importowana z krajów spoza UE objęta jest CBAM, jeśli pochodzi ze źródeł wysokoemisyjnych (np. węglowych elektrowni w krajach sąsiednich). Operator systemu elektroenergetycznego lub importer energii musi raportować emisje pośrednie związane z jej wytworzeniem.
6. Wodór
Wodór — szczególnie szary wodór produkowany z gazu ziemnego metodą reformingu parowego — charakteryzuje się wysokim śladem węglowym. CBAM obejmuje import wodoru spoza UE, co ma promować zielony wodór produkowany z OZE. Dla polskich firm energetycznych i chemicznych planujących import wodoru jest to jeden z kluczowych obszarów do monitorowania.
7. Niektóre chemikalia
Rozporządzenie (UE) 2023/956 wskazuje również na wybrane związki chemiczne, których emisje pośrednie są ściśle powiązane z powyższymi kategoriami. Dokładna kwalifikacja zależy od kodu CN towaru — warto zweryfikować klasyfikację ze specjalistą celnym lub doradcą ds. CBAM.
Jak działają kody CN i dlaczego są kluczowe dla CBAM?
Obowiązek CBAM nie zależy od ogólnej nazwy produktu, lecz od jego kodu CN (Combined Nomenclature) — unijnej nomenklatury taryfy celnej. Każdy towar importowany spoza UE musi być sklasyfikowany według odpowiedniego kodu CN w zgłoszeniu celnym.
Jeśli kod CN Twojego produktu mieści się w załączniku I do Rozporządzenia (UE) 2023/956 — masz obowiązek raportowania CBAM. Dotyczy to na przykład: blach stalowych (kody z rozdziału 72 i 73 CN), wyrobów aluminiowych (rozdział 76 CN), nawozów azotowych (rozdział 31 CN) czy cementu (rozdział 25 CN).
Jednym z najczęstszych błędów firm jest założenie, że dany produkt „nie wygląda jak stal” lub „to przecież tylko element komponentowy” — tymczasem nawet wkręty ze stali nierdzewnej czy kształtowniki mogą mieć kod CN objęty CBAM. Weryfikacja kodu CN przed złożeniem zgłoszenia celnego jest absolutną koniecznością.
Jakie terminy i kary obowiązują w systemie CBAM?
Od 1 października 2023 r. trwa okres przejściowy CBAM: importerzy objętych towarów składają kwartalne raporty emisji, ale nie ponoszą jeszcze kosztów finansowych. Raporty obejmują ilość importowanych towarów, kraj pochodzenia, emisje bezpośrednie i pośrednie oraz dane producenta.
Od 2026 roku wchodzi pełny system finansowy — importerzy będą zobowiązani do zakupu certyfikatów CBAM proporcjonalnych do wbudowanych emisji CO₂ w importowanych produktach. Cena certyfikatów CBAM będzie powiązana z cenami uprawnień CO₂ w systemie EU ETS, co dziś oznacza kilkadziesiąt euro za tonę CO₂.
Brak zgodności z CBAM może skutkować karami administracyjnymi, problemami celnymi, kontrolami organów celnych, blokadą importu oraz dodatkowymi kosztami dla firmy. Sankcje będą szczególnie dotkliwe od momentu uruchomienia pełnego systemu finansowego w 2026 roku — wtedy do kar administracyjnych dołączy obowiązek retroaktywnego zakupu certyfikatów wraz z odsetkami.
CBAM wpisuje się w szerszy pakiet klimatyczny UE — Fit for 55, zakładający redukcję emisji o minimum 55% do 2030 roku. Firmy ignorujące CBAM narażają się nie tylko na kary finansowe, ale też na ryzyko reputacyjne i compliance w zakresie raportowania ESG.
Jakie branże w Polsce są najbardziej narażone na obowiązki CBAM?
Polskie firmy najczęściej objęte CBAM to: importerzy stali i wyrobów ze stali, hurtownie techniczne, firmy budowlane sprowadzające materiały z Azji, producenci i dystrybutorzy nawozów, przedsiębiorstwa importujące aluminium i komponenty aluminiowe oraz firmy energetyczne zaangażowane w transgraniczny handel energią elektryczną.
Szczególnie warto zwrócić uwagę na sektor MŚP — wiele małych i średnich firm handlujących metalami lub komponentami nie ma świadomości, że ich import podlega regulacjom CBAM. Powszechne jest błędne przekonanie, że „to dotyczy tylko wielkich korporacji” — tymczasem Rozporządzenie (UE) 2023/956 nie zawiera żadnego progu wyłączającego mniejsze podmioty.
Firmy działające w obszarze ochrony środowiska i zarządzania odpadami — choć bezpośrednio niezwiązane z importem towarów — powinny rozumieć CBAM jako część szerszego systemu regulacji klimatycznych UE. Jeśli Twoja firma jest zobowiązana do rejestracji w BDO lub raportowania emisji w systemie KOBiZE, CBAM może być kolejnym krokiem w budowaniu kompletnego compliance środowiskowego. Jeśli nie wiesz jeszcze, czy Twoja działalność wymaga wpisu do systemu BDO, sprawdź obowiązek rejestracji BDO — wiele branż narażonych na CBAM jednocześnie podlega obowiązkom wynikającym z ustawy o odpadach.
FAQ — Najczęstsze pytania o CBAM i objęte produkty
Jakie produkty obejmuje CBAM w 2025 roku?
CBAM obejmuje sześć głównych grup towarowych: cement, żelazo i stal (w tym profile, blachy i konstrukcje), aluminium, nawozy, energię elektryczną oraz wodór. Część rozporządzenia odnosi się również do niektórych chemikaliów. Szczegółowa klasyfikacja opiera się na kodach CN zawartych w Rozporządzeniu (UE) 2023/956.
Od kiedy obowiązuje pełny system finansowy CBAM?
Pełny system finansowy CBAM, obejmujący obowiązek zakupu certyfikatów emisji, wchodzi w życie od 2026 roku. Do końca 2025 roku trwa okres przejściowy, w którym importerzy składają jedynie kwartalne raporty emisji — bez ponoszenia opłat finansowych.
Czy mała firma importująca stal musi raportować w CBAM?
Tak. CBAM nie przewiduje progu wartościowego ani ilościowego zależnego od wielkości firmy — nawet mały importer sprowadzający stal, aluminium lub cement spoza UE podlega obowiązkowi raportowania. Kluczowy jest kod CN importowanego towaru, a nie rozmiar przedsiębiorstwa.
Czym grozi brak zgodności z CBAM?
Brak raportowania lub niezakupienie certyfikatów CBAM może skutkować karami administracyjnymi, problemami celnymi, kontrolami organów celnych i blokadą importu. Od 2026 roku do tych konsekwencji dołączą realne koszty finansowe — obowiązek retroaktywnego zakupu certyfikatów emisji wraz z odsetkami.
Podsumowanie — CBAM a pełny compliance środowiskowy firmy
Jeśli Twoja firma importuje cement, stal, aluminium, nawozy, energię elektryczną lub wodór spoza Unii Europejskiej — już teraz jesteś objęty obowiązkiem kwartalnego raportowania CBAM wynikającym z Rozporządzenia (UE) 2023/956. Od 2026 roku do tych obowiązków dołączy konieczność zakupu certyfikatów emisji, co oznacza realne koszty finansowe zależne od emisyjności importowanych produktów.
Kluczowe jest nie tylko znajomość kategorii towarowych, ale też dokładna weryfikacja kodów CN, zebranie danych emisyjnych od dostawców oraz terminowe składanie raportów. Firmy, które te kwestie zaniedbają, ryzykują kary administracyjne, blokady celne i rosnące zaległości finansowe.
Zarządzanie regulacjami środowiskowymi — CBAM, BDO, KOBiZE — staje się dziś nieodłącznym elementem prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce. Jeśli chcesz upewnić się, że Twoja firma ma uregulowane obowiązki środowiskowe od podstaw, skorzystaj z kompleksowej obsługi BDO lub sprawdź obowiązek raportowania KOBiZE — oba systemy, podobnie jak CBAM, wymagają terminowego działania i aktualnej wiedzy o regulacjach.
Masz pytania o rejestrację BDO lub aktualizację wpisu? Skontaktuj się z naszym ekspertem — bezpłatnie.
Sprawdź obowiązki BDO →