Przepisy i kontrole

Czy kontrola WIOŚ może być bez zapowiedzi?

Ekspert BDORecenzja merytorycznaAgnieszka WolnaAktualizacjaCzytanie4 minStan prawny na 5 listopada 2026

W skrócie

Tak, ale nie każda. Kontrola pozaplanowa WIOŚ (np. po skardze, przy podejrzeniu zanieczyszczenia lub poważnej awarii) może odbyć się bez zawiadomienia, bo art. 9a ust. 2 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska wyłącza art. 48 Prawa przedsiębiorców. Kontrolę planową poprzedza zawiadomienie: wszczyna się ją po 7 dniach, lecz przed upływem 30 dni od doręczenia.

Kiedy kontrola WIOŚ jest zapowiadana, a kiedy nie?

O tym, czy inspektor może przyjść bez uprzedzenia, decyduje rodzaj kontroli. Wojewódzki inspektor ochrony środowiska zawiadamia przedsiębiorcę o zamiarze wszczęcia kontroli planowej. Kontrolę wszczyna nie wcześniej niż po upływie 7 dni i nie później niż przed upływem 30 dni od doręczenia zawiadomienia (art. 48 ust. 1-2 Prawa przedsiębiorców w zw. z art. 9a ust. 1 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska).

Do kontroli pozaplanowych art. 48 Prawa przedsiębiorców się nie stosuje (art. 9a ust. 2 w zw. z art. 9 ust. 1b-1c ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska). Dotyczy to kontroli na wniosek organów oraz interwencyjnych, m.in. po skardze, przy podejrzeniu zanieczyszczenia, poważnej awarii albo dla przeciwdziałania przestępstwu lub wykroczeniu. Takie kontrole mogą odbyć się bez zawiadomienia.

W praktyce oznacza to, że twierdzenie „WIOŚ kontroluje bez zapowiedzi” jest prawdziwe tylko częściowo. Dotyczy kontroli pozaplanowych, a nie kontroli planowych.

Jak wygląda procedura kontroli planowej i pozaplanowej?

Poniższa tabela zestawia oba tryby. Podstawy prawne pochodzą z dwóch aktów o różnych adresach publikacyjnych: ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 1480) oraz ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (tekst jednolity: Dz.U. 2024 poz. 425).

CechaKontrola planowaKontrola pozaplanowa
Zawiadomienie o zamiarze wszczęciaTak (art. 48 ust. 1 Prawa przedsiębiorców w zw. z art. 9a ust. 1 ustawy o IOŚ)Art. 48 Prawa przedsiębiorców nie ma zastosowania, kontrola może się odbyć bez zawiadomienia (art. 9a ust. 2 ustawy o IOŚ)
Termin wszczęciaNie wcześniej niż po 7 dniach i nie później niż przed upływem 30 dni od doręczenia zawiadomienia (art. 48 ust. 2 Prawa przedsiębiorców)Brak terminu z art. 48, bo przepis ten nie obowiązuje (art. 9a ust. 2 ustawy o IOŚ)
Przykładowe przyczynyKontrola zaplanowana przez organWniosek organów, skarga, podejrzenie zanieczyszczenia, poważna awaria, przeciwdziałanie przestępstwu lub wykroczeniu (art. 9 ust. 1b-1c ustawy o IOŚ)

Na wniosek przedsiębiorcy kontrola planowa może być wszczęta przed upływem 7 dni (art. 48 ust. 4 Prawa przedsiębiorców).

Wjazd na plac z zamkniętym szlabanem, pustą budką ochrony, kontenerem z odpadami i metalowymi beczkami

Który organ kontroluje przestrzeganie przepisów o odpadach?

Kompetencję kontrolną nad przestrzeganiem ustawy o odpadach mają organy Inspekcji Ochrony Środowiska: Główny Inspektor Ochrony Środowiska (centralnie) i wojewódzcy inspektorzy ochrony środowiska (w województwach). Podstawą jest art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. l ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska, który wprost wymienia ustawę o odpadach (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1328). Kompetencja ta obejmuje całość tej ustawy, a nie tylko mechanizm BDO.

Organy Inspekcji są użytkownikami BDO z nieodpłatnym dostępem w zakresie związanym z ich kompetencjami (art. 83 ust. 1 pkt 16 i ust. 2 ustawy o odpadach). Mają też wprost przyznaną możliwość weryfikacji zgodności ewidencji odpadów ze stanem rzeczywistym (art. 83 ust. 2a ustawy o odpadach). Ta kompetencja weryfikacyjna istnieje od 1 stycznia 2020 r.

Przy kontroli transportu odpadów pojazd może zostać zatrzymany w razie stwierdzonych naruszeń. Mogą to zrobić organy Inspekcji, Policja, Krajowa Administracja Skarbowa, Straż Graniczna i Inspekcja Transportu Drogowego (art. 24a ustawy o odpadach).

Praktyczny przykład skutków kontroli opisuje case study firmy bez numeru BDO, kontroli WIOŚ i uchylenia grzywny.

Jak przygotować się na kontrolę, która może przyjść bez zapowiedzi?

To wniosek praktyczny, nie przepis. Skoro kontrola pozaplanowa może odbyć się bez zawiadomienia (art. 9a ust. 2 ustawy o IOŚ), a inspektor może weryfikować ewidencję odpadów ze stanem rzeczywistym (art. 83 ust. 2a ustawy o odpadach), dokumentacja powinna być aktualna stale, a nie dopiero po zawiadomieniu.

1. Porównaj wpisy w ewidencji odpadów w BDO z faktycznym stanem odpadów na terenie firmy i tych przekazanych dalej.

2. Uzupełnij braki i niezgodności, zanim ktoś je wykryje.

3. Sprawdź, co o Twojej firmie widać w systemie: co widzi urzędnik w BDO przed kontrolą WIOŚ.

4. Jeśli chcesz, żeby ewidencja i wpis w BDO były sprawdzane na bieżąco, a nie dopiero przed kontrolą, skorzystaj ze stałej obsługi BDO.

Najczęściej zadawane pytania

Czy przedsiębiorca może zgodzić się na szybsze rozpoczęcie kontroli planowej?

Tak. Na wniosek przedsiębiorcy kontrola planowa może być wszczęta przed upływem 7 dni od doręczenia zawiadomienia (art. 48 ust. 4 Prawa przedsiębiorców). Więcej o tym, jak odpowiadać na pisma urzędowe związane z BDO, w artykule Czy wezwanie z BDO oznacza karę?.

Czy inspektor sprawdzi, czy ewidencja zgadza się z rzeczywistością?

Tak, organy Inspekcji Ochrony Środowiska mają wprost przyznaną możliwość weryfikacji zgodności prowadzonej przez posiadaczy odpadów ewidencji ze stanem rzeczywistym (art. 83 ust. 2a ustawy o odpadach). Jakie dane są widoczne w systemie, opisujemy w artykule Co widzi urzędnik w BDO przed kontrolą WIOŚ.

Czy w trakcie kontroli transportu można zatrzymać pojazd z odpadami?

Tak. W razie stwierdzonych naruszeń pojazd przewożący odpady może zatrzymać m.in. organ Inspekcji Ochrony Środowiska, Policja, KAS, Straż Graniczna lub Inspekcja Transportu Drogowego (art. 24a ustawy o odpadach). Jak może wyglądać dalszy ciąg, pokazuje case study firmy bez numeru BDO.

Podstawa prawna i źródła

Piotr Chudeusz

Autor

Ekspert BDO. Od 2010 r. zajmuje się wyłącznie obowiązkami środowiskowymi firm.

Recenzja merytoryczna: Agnieszka Wolna, Ekspert BDO.

Piotr Chudeusz

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zapytaj eksperta

Piotr Chudeusz, Ekspert BDO — odpowiemy na pytanie o Twoją firmę. pon–pt 8:00–16:00.

500 544 321
LinkedInFacebookInstagramYouTube
Zarejestruj firmęZadzwoń
PIOTR CHUDEUSZ GRUPA PC
NIP: 8942959681 · REGON: 021337743 · Numer BDO: 000501652
ul. Jedności Narodowej 42/44 lok. 1A, 50-258 Wrocław,

Od 2010 roku wspieramy przedsiębiorców w zakresie rejestracji BDO, ewidencji odpadów, KOBiZE oraz obowiązków środowiskowych.