Kontrola BDO to kontrola Inspekcji Ochrony Środowiska nad tym, czy firma przestrzega ustawy o odpadach i prowadzi ewidencję zgodną ze stanem faktycznym. Posiadacz odpadów musi udostępnić dokumenty ewidencji i dane, na których się opierają, na żądanie organów uprawnionych do kontroli (art. 72 ust. 2 ustawy o odpadach, Dz.U. 2026 poz. 1328).
Kto kontroluje firmę i skąd ma do tego prawo?
Ogólną kompetencję kontrolną nad przestrzeganiem ustawy o odpadach mają organy Inspekcji Ochrony Środowiska: Główny Inspektor Ochrony Środowiska (GIOŚ) oraz wojewódzcy inspektorzy ochrony środowiska (WIOŚ). Podstawą jest art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. l ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz.U. 2024 poz. 425), który wprost wymienia ustawę o odpadach wśród ustaw objętych ich kontrolą. Kontrola obejmuje całą ustawę o odpadach (wytwarzanie, transport, składowanie, ewidencję, rejestrację), a nie tylko sam system BDO.
W samym BDO organy Inspekcji mają nieodpłatny dostęp w zakresie związanym z ich kompetencjami oraz możliwość weryfikacji, czy ewidencja prowadzona przez posiadacza odpadów zgadza się ze stanem rzeczywistym (art. 83 ust. 1 pkt 16 i ust. 2a ustawy o odpadach). Kompetencja weryfikacyjna istnieje od 1 stycznia 2020 r., a obecne brzmienie ust. 2a obowiązuje od 1 stycznia 2025 r. Przy kontroli transportu odpadów inspektorzy mogą wraz z Policją, KAS, Strażą Graniczną i Inspekcją Transportu Drogowego zatrzymać pojazd przewożący odpady, jeśli stwierdzą naruszenia (art. 24a ustawy o odpadach).
Marszałek województwa pełni inną rolę: prowadzi rejestr BDO i decyduje o wpisie, zmianie lub wykreśleniu. To odrębna funkcja rejestrowa, nie kontrolna.
Co firma musi zrobić, gdy kontrola żąda dokumentów?
Obowiązek dotyczy posiadacza odpadów, który sporządza dokumenty ewidencji odpadów z art. 67 ust. 1 ustawy o odpadach. Musi on przechowywać te dokumenty oraz wszelkie dane leżące u ich podstaw przez 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym dokumenty sporządzono (art. 72 ust. 1 ustawy o odpadach, z zastrzeżeniem art. 116). Musi też udostępnić je na żądanie organów kontrolnych (art. 72 ust. 2).
Okres liczy się od końca roku, w którym dokument powstał. Dokument z marca i dokument z listopada tego samego roku mają więc ten sam początek biegu pięciu lat. Warto sprawdzić w art. 116 ustawy o odpadach, czy zastrzeżenie dotyczy dokumentów Twojej firmy i czy zmienia okres przechowywania.
Marszałek województwa może dodatkowo w drodze decyzji zobowiązać posiadacza odpadów do przedłożenia dokumentów, gdy budzą wątpliwości co do prawidłowości sporządzenia albo gdy jest to niezbędne dla innych postępowań środowiskowych (art. 72 ust. 3). To administracyjny sposób wymuszenia, a nie sankcja karna.
Kontrola planowa i pozaplanowa: czy firma dowie się wcześniej
Przy kontroli planowej działalności przedsiębiorcy wojewódzki inspektor ochrony środowiska zawiadamia go o zamiarze wszczęcia kontroli. Kontrolę wszczyna nie wcześniej niż po upływie 7 dni i nie później niż przed upływem 30 dni od doręczenia zawiadomienia (art. 48 ust. 1-2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców, Dz.U. 2025 poz. 1480, w zw. z art. 9a ust. 1 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska). Na wniosek przedsiębiorcy kontrola planowa może ruszyć przed upływem 7 dni (art. 48 ust. 4 Prawa przedsiębiorców).
Do kontroli pozaplanowych, czyli prowadzonych na wniosek organów oraz interwencyjnych (m.in. po skardze, przy podejrzeniu zanieczyszczenia, poważnej awarii albo dla przeciwdziałania przestępstwu lub wykroczeniu), art. 48 Prawa przedsiębiorców nie stosuje się. Mogą się więc odbyć bez zawiadomienia (art. 9a ust. 2 w zw. z art. 9 ust. 1b-1c ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska). Lista przykładów w przepisie jest otwarta, więc nie traktuj jej jako pełnego katalogu.
| Zagadnienie | Co mówi przepis | Podstawa |
|---|---|---|
| Kto kontroluje | organy Inspekcji Ochrony Środowiska (GIOŚ, WIOŚ) | art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. l ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska |
| Co firma udostępnia | dokumenty ewidencji i dane leżące u ich podstaw, na żądanie organów kontroli | art. 72 ust. 2 ustawy o odpadach |
| Jak długo przechowuje | 5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym sporządzono dokumenty (z zastrzeżeniem art. 116) | art. 72 ust. 1 ustawy o odpadach |
| Zawiadomienie o kontroli planowej | wszczęcie nie wcześniej niż po 7 dniach i nie później niż przed upływem 30 dni od doręczenia | art. 48 ust. 1-2 Prawa przedsiębiorców |
| Kontrola pozaplanowa | art. 48 Prawa przedsiębiorców nie stosuje się, kontrola może się odbyć bez zawiadomienia | art. 9a ust. 2 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska |
Czy kontrola oznacza karę?
Sama kontrola to sprawdzenie, a nie kara. Sankcje za naruszenia stwierdzone w jej toku, takie jak brak ewidencji albo brak potwierdzenia transportu z BDO, wynikają z odrębnych przepisów. Grzywnę wykroczeniową przewiduje art. 180 ustawy o odpadach. Administracyjną karę pieniężną z art. 194 wymierza w drodze decyzji wojewódzki inspektor ochrony środowiska (art. 196), nie marszałek. Jeśli zamiast kontroli otrzymałeś wezwanie z systemu, zobacz, czy wezwanie z BDO oznacza karę.
Jak przygotować się na kontrolę krok po kroku
1. Ustal, czy Twoja firma jest posiadaczem odpadów sporządzającym dokumenty ewidencji z art. 67 ust. 1 ustawy o odpadach.
2. Sprawdź, czy dokumenty ewidencji i dane, na których się opierają, są kompletne za ostatnie 5 lat liczone od końca roku ich sporządzenia.
3. Upewnij się, że ewidencja w BDO zgadza się ze stanem faktycznym, bo organy mogą to zweryfikować.
4. Wskaż osobę, która po żądaniu kontrolujących udostępni dokumenty.
Przykład: firma dostaje zawiadomienie o kontroli planowej. Ma co najmniej 7 dni na uporządkowanie dokumentów, ale przy kontroli interwencyjnej, np. po skardze, takiego zawiadomienia mogłoby nie być. Dlatego dokumenty powinny być gotowe stale. Więcej o tym, jakie dane urząd widzi jeszcze przed kontrolą, znajdziesz w tekście Co widzi urząd zanim zacznie kontrolę BDO. Jak wyglądał konkretny przebieg, opisujemy w case study firmy bez numeru BDO po kontroli WIOŚ. Różnicę między brakiem kontroli a brakiem obowiązków wyjaśnia artykuł Firmy nadal mylą brak kontroli z brakiem obowiązków BDO.
Stan prawny na: 2026-11-03
Podstawa prawna i źródła
Najczęściej zadawane pytania
Kogo dotyczy obowiązek udostępniania dokumentów kontrolującym?
Posiadacza odpadów. Jest on obowiązany udostępniać dokumenty i wszelkie dane, o których mowa w art. 72 ust. 1 ustawy o odpadach, na żądanie organów uprawnionych do przeprowadzania kontroli (art. 72 ust. 2).
Czy okres przechowywania dokumentów zawsze wynosi 5 lat?
Przepis przewiduje 5 lat od końca roku kalendarzowego sporządzenia dokumentów, ale z zastrzeżeniem art. 116 ustawy o odpadach, który może zmienić okres w określonym przypadku. Warto sprawdzić treść art. 116 pod kątem własnych dokumentów. Decyzja marszałka o przedłożeniu dokumentów (art. 72 ust. 3) jest odrębnym mechanizmem administracyjnym, a nie karą.
Masz pytania o rejestrację BDO lub aktualizację wpisu? Skontaktuj się z naszym ekspertem — bezpłatnie.
Sprawdź obowiązki BDO →
