Sztućce jednorazowe z PLA: czy firma musi mieć wpis do BDO?

Wpis do BDO nie pozwala sprzedawać jednorazowych sztućców z PLA, bo ich wprowadzanie do obrotu jest zakazane. Wynika to z art. 3i w związku z załącznikiem nr 7 ustawy z 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej (Dz.U. 2024 poz. 433); zakaz obejmuje sztućce z tworzyw sztucznych, a PLA jest takim tworzywem.

Czy mimo zakazu trzeba mieć wpis do BDO? Nie ma jednej odpowiedzi dla każdej firmy: o wpisie decyduje rola firmy opisana w art. 50 ust. 1 ustawy o odpadach (Dz.U. 2023 poz. 1587), a nie to, że sztućce nazwano „bio”. Obowiązek wpisu mają m.in. wytwórcy odpadów obowiązani do prowadzenia ewidencji oraz podmioty wprowadzające do obrotu produkty lub opakowania objęte odrębnymi ustawami. Dlatego kolejność pytań jest taka: najpierw, czy w ogóle wolno sprzedawać ten towar (nie wolno), potem, jaką rolę firma pełni wobec opakowania i odpadów.

Czym są sztućce z PLA?

PLA (kwas polimlekowy) to polimer wytwarzany z surowców roślinnych, zwykle z dodatkami zwiększającymi sztywność. Sztućce odlane z samego PLA to jeden materiał w jednym wyrobie. Jeśli ktoś dodaje do nich powłokę albo łączy je z innym materiałem, o składzie decyduje faktyczny wyrób, nie opis na ulotce.

Czy sztućce z PLA wolno sprzedawać jako produkt?

To jest główna część odpowiedzi. Sztućce (widelce, noże, łyżki, pałeczki) są w załączniku nr 7 ustawy z 11 maja 2001 r. (Dz.U. 2024 poz. 433), czyli na liście produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, których wprowadzanie do obrotu zakazuje art. 3i. Dlaczego PLA się w to wpisuje:

• tworzywo sztuczne to według art. 2 pkt 11aa tej ustawy materiał składający się z polimeru, a PLA jest polimerem;
• wyjątek obejmuje tylko polimery naturalne, które nie zostały chemicznie zmodyfikowane, a PLA powstaje w polimeryzacji, więc go nie spełnia;
• ustawa nie wyłącza produktów z tworzyw biodegradowalnych ani kompostowalnych, więc nazwa „bioplastik” niczego nie zmienia.

Firma, która sprzedaje, wydaje lub wprowadza takie sztućce, nie może więc wprowadzać ich do obrotu. Wpis do BDO, opłata produktowa i sprawozdanie nie zastępują tego zakazu. Warunek stosowania zakazu to skład: sztućce z materiału innego niż polimer (np. z drewna) nie są produktem jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych.

Czy sztućce z PLA są opakowaniem?

Same sztućce nie są opakowaniem: przykładowy wykaz wyrobów w rozporządzeniu Ministra Środowiska z 22 października 2013 r. w sprawie przykładowego wykazu wyrobów uznawanych albo nieuznawanych za opakowanie wymienia jednorazowe sztućce wśród wyrobów niebędących opakowaniami. Opakowaniem jest wyrób przeznaczony do przechowywania, ochrony, przewozu, dostarczania lub prezentacji produktów (art. 3 ust. 1 ustawy z 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi). Dlatego opakowaniem może być dopiero osobna torebka czy pudełko, w którym sztućce są sprzedawane. Obowiązek recyklingu z art. 17 ust. 1 tej ustawy odnosi się do odpadów po tym opakowaniu. Jak ocenić swoją rolę przy opakowaniach, opisuje artykuł co oznacza wprowadzanie opakowań.

Wprowadzający opakowania składa roczne sprawozdanie o produktach, opakowaniach i gospodarowaniu odpadami z nich powstającymi (art. 73 ust. 1 ustawy o odpadach). To odrębna ścieżka od zakazu sprzedaży samych sztućców.

Jak traktować sztućce z PLA jako odpad?

Skoro sztućce nie są opakowaniem (wykaz z rozporządzenia z 22 października 2013 r.), odpad po nich nie jest odpadem opakowaniowym; osobno ocenia się opakowanie, w którym sztućce sprzedano.

Do którego pojemnika trafia zużyty wyrób, zależy od zasad selektywnej zbiórki w gminie, dlatego warto sprawdzić regulamin utrzymania czystości i porządku w swojej gminie. Jeśli prowadzisz lokal, zobacz też, jak BDO dotyczy gastronomii.

Jakie błędy zdarzają się najczęściej?

• Utożsamianie nazwy „bioplastik” lub „kompostowalny” z brakiem tworzywa. Nazwa handlowa nie zastępuje składu.
• Przekonanie, że rejestracja w BDO daje prawo do sprzedaży. Rejestr dotyczy roli firmy wobec odpadów i opakowań, a zakaz z art. 3i działa niezależnie.
• Wrzucanie sztućców z PLA do pojemnika „Bio” tylko dlatego, że są „kompostowalne”.
• Mylenie sztućców z opakowaniem, w którym je sprzedano. Sztućce i opakowanie ocenia się osobno.

Co zrobić teraz?

1. Sprawdź w karcie technicznej, z czego są sztućce. Jeśli to PLA lub inny polimer, wycofaj je z oferty.

2. Oceń osobno opakowanie, w którym sprzedajesz inne towary, i odpady, które wytwarza firma.

3. Ustal rolę z art. 50 ust. 1. Wniosek o wpis składa się przed rozpoczęciem działalności wymagającej wpisu, a gdy działalność już trwa bez wpisu, niezwłocznie (art. 50 ust. 2). Przy sprzedaży online pomoże tekst Allegro BDO: czy sprzedawca musi się rejestrować, a przy jednoosobowej firmie czy JDG musi mieć BDO.

4. Jeśli po ustaleniu roli wpis jest potrzebny, możesz zlecić rejestrację w BDO.

Autor

Piotr Chudeusz

ekspert ds. BDO, KOBiZE i ISO. Prowadzi sprawy BDO firm od 2010 roku.