Inspektor może zażądać od posiadacza odpadów dokumentów i danych, a ten musi mu je udostępnić (art. 72 ust. 2 ustawy o odpadach). Kontrolują wojewódzcy inspektorzy ochrony środowiska (WIOŚ), nie marszałek. Kontrolę planową poprzedza zawiadomienie, interwencyjną można przeprowadzić bez niego.
Stan prawny na: 2026-10-14
Podstawą są ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. 2023 poz. 1587), ustawa z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz.U. 2024 poz. 425) oraz ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz.U. 2025 poz. 1480). Przepisy nie zawierają listy pytań, które inspektor zadaje rolnikowi. Wynikają z nich za to trzy rzeczy: kto kontroluje, czego może żądać i kiedy musi zawiadomić o kontroli. Z tego da się wyprowadzić, o co realnie można zostać zapytanym.
Kto kontroluje gospodarstwo w sprawie odpadów?
Ogólną kompetencję kontrolną nad przestrzeganiem ustawy o odpadach mają organy Inspekcji Ochrony Środowiska: Główny Inspektor Ochrony Środowiska (centralnie) oraz wojewódzcy inspektorzy ochrony środowiska w województwach. Wynika to z art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. l ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska, który wprost wymienia ustawę o odpadach wśród ustaw objętych ich kontrolą. Kontrola dotyczy całej ustawy o odpadach, a więc wytwarzania odpadów, ich transportu, ewidencji i rejestracji, a nie tylko samego systemu BDO.
Marszałek województwa pełni inną rolę: prowadzi rejestr BDO i dokonuje wpisu, zmiany lub wykreślenia. To dwa odrębne, uzupełniające się organy. Administracyjną karę pieniężną z art. 194 ustawy o odpadach wymierza w drodze decyzji wojewódzki inspektor ochrony środowiska (art. 196), nie marszałek.
O co inspektor może zapytać i czego zażądać?
Posiadacz odpadów jest obowiązany udostępniać dokumenty i dane, o których mowa w art. 72 ust. 1 ustawy o odpadach, na żądanie organów uprawnionych do kontroli (art. 72 ust. 2). Żądanie może być skierowane do każdego posiadacza odpadów, także w gospodarstwie rolnym.
Inspekcja korzysta przy tym z BDO. Organy Inspekcji Ochrony Środowiska mają w systemie nieodpłatny dostęp w zakresie związanym z ich kompetencjami oraz wprost przyznaną możliwość sprawdzenia, czy prowadzona przez posiadacza ewidencja odpadów odpowiada stanowi rzeczywistemu (art. 83 ust. 1 pkt 16, ust. 2 i ust. 2a ustawy o odpadach). Ta kompetencja weryfikacyjna działa od 1 stycznia 2020 r. W praktyce oznacza to, że inspektor porówna dane w ewidencji z tym, co leży na podwórku i w magazynie.
Na tej podstawie można uporządkować obszary, o które inspektor może zapytać:
1. Jakie odpady powstają w gospodarstwie i czy zostały ujęte w ewidencji odpadów.
2. Czy dane w ewidencji zgadzają się ze stanem rzeczywistym, na przykład z ilością i rodzajem odpadów, które faktycznie znajdują się w gospodarstwie.
3. Jakie dokumenty potwierdzają dane z ewidencji i co się dzieje z odpadami dalej.
4. Czy gospodarstwo ma wymagany wpis do rejestru BDO, jeżeli jego działalność takiego wpisu wymaga.
5. Jak odpady są przewożone, jeżeli rolnik wozi je sam. Przy kontroli transportu inspektor może, wraz z Policją, KAS, Strażą Graniczną i Inspekcją Transportu Drogowego, zatrzymać pojazd przewożący odpady w razie stwierdzonych naruszeń (art. 24a ustawy o odpadach).
Jest to wniosek z przepisów o uprawnieniach kontrolnych, a nie urzędowa lista pytań. Pytania o ewidencję dotyczą tych, którzy mają obowiązek ją prowadzić: obowiązek ewidencji nie dotyczy wytwórców odpadów będących rolnikami gospodarującymi na powierzchni użytków rolnych poniżej 75 ha, o ile nie podlegają wpisowi do rejestru na podstawie art. 51 ust. 1 (art. 66 ust. 4 pkt 1 lit. c ustawy o odpadach). Samo zadanie pytania nie oznacza jeszcze naruszenia. Czy konkretne gospodarstwo musi mieć wpis do BDO, zależy od rodzaju prowadzonej działalności.
Czy kontrola jest zapowiadana?
To zależy od rodzaju kontroli. Poniższa tabela zestawia obie sytuacje.
| Rodzaj kontroli | Zawiadomienie | Termin rozpoczęcia | Podstawa prawna |
|---|---|---|---|
| Planowa | Wojewódzki inspektor zawiadamia przedsiębiorcę o zamiarze wszczęcia kontroli | nie wcześniej niż po upływie 7 dni i nie później niż przed upływem 30 dni od doręczenia zawiadomienia | art. 48 ust. 1-2 Prawa przedsiębiorców, art. 9a ust. 1 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska |
| Pozaplanowa (na wniosek organów albo interwencyjna) | Art. 48 Prawa przedsiębiorców nie ma zastosowania, więc zawiadomienie nie jest wymagane | kontrola może się odbyć bez zawiadomienia | art. 9a ust. 2 w zw. z art. 9 ust. 1b-1c ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska |
Kontrole interwencyjne to między innymi te po skardze, przy podejrzeniu zanieczyszczenia, poważnej awarii albo dla przeciwdziałania przestępstwu lub wykroczeniu. Zasady zapowiedzi z Prawa przedsiębiorców dotyczą kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorcy. Jeśli gospodarstwo prowadzi taką działalność, zawiadomienie przy kontroli planowej będzie się należało; gdy kontrola jest pozaplanowa, inspektor może pojawić się bez zapowiedzi.
Jest też wyjątek na korzyść przedsiębiorcy: kontrolę planową można przeprowadzić przed upływem 7 dni, jeżeli sam o to wnosi (art. 48 ust. 4 Prawa przedsiębiorców).
Jak to wygląda na przykładzie?
Rolnik prowadzący działalność gospodarczą dostaje zawiadomienie o planowej kontroli. Kontrola nie może ruszyć wcześniej niż po 7 dniach od doręczenia zawiadomienia i musi się zacząć przed upływem 30 dni. W tym czasie rolnik porównuje ewidencję w BDO z tym, co faktycznie jest w gospodarstwie, i zbiera dokumenty, które potwierdzają wpisane dane.
Inny rolnik nie dostał żadnego pisma, a inspektor pojawia się po skardze sąsiada na zanieczyszczenie. To kontrola interwencyjna, więc zawiadomienie nie było wymagane. Obowiązek udostępnienia dokumentów i danych z art. 72 ust. 2 działa tak samo w obu przypadkach.
Co zrobić przed kontrolą?
Najbliższy krok to ustalenie, czy gospodarstwo ma obowiązek prowadzić ewidencję odpadów (rolnik poniżej 75 ha użytków rolnych jest z niego zwolniony, o ile nie podlega wpisowi z art. 51 ust. 1 – art. 66 ust. 4 pkt 1 lit. c ustawy o odpadach), a jeśli tak, przejrzenie jej i sprawdzenie, czy zgadza się ze stanem faktycznym. Szersze omówienie tego, co sprawdzają inspektorzy, znajdziesz w tekście Kontrola WIOŚ a BDO – co sprawdzają inspektorzy i jak się przygotować. Jeśli chcesz sprawdzić zgodność ewidencji z wyprzedzeniem, pomoże audyt BDO. Ogólne zasady gospodarki odpadami w systemie opisuje strona BDO odpady, a sposób prowadzenia ewidencji i sprawozdań – artykuł BDO sprawozdanie roczne i ewidencja odpadów. Gdy sprawozdanie jest po terminie, zobacz, czy da się je poprawić po terminie.
Podstawa prawna i źródła
- Ustawa o odpadach (tekst jednolity: Dz.U. 2023 poz. 1587): art. 24a, art. 72 ust. 2, art. 83 ust. 1 pkt 16 oraz ust. 2 i 2a, art. 194 i art. 196.
- Ustawa o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz.U. 2024 poz. 425): art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. l, art. 9 i art. 9a.
- Prawo przedsiębiorców (Dz.U. 2025 poz. 1480): art. 48.
Najczęściej zadawane pytania
Kto musi pokazać inspektorowi dokumenty o odpadach?
Posiadacz odpadów. Jest on obowiązany udostępniać dokumenty i dane, o których mowa w art. 72 ust. 1 ustawy o odpadach, na żądanie organów uprawnionych do przeprowadzania kontroli (art. 72 ust. 2 ustawy o odpadach).
Czy odpady w gospodarstwie kontroluje WIOŚ, czy urząd marszałkowski?
Kontrolę przestrzegania ustawy o odpadach prowadzą organy Inspekcji Ochrony Środowiska, czyli Główny Inspektor Ochrony Środowiska i wojewódzcy inspektorzy ochrony środowiska (art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. l ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska). Marszałek województwa prowadzi natomiast rejestr BDO i dokonuje w nim wpisów. Są to odrębne funkcje obu organów.
Ile czasu mam od zawiadomienia do rozpoczęcia kontroli?
Przy kontroli planowej wojewódzki inspektor zawiadamia przedsiębiorcę o zamiarze jej wszczęcia, a kontrolę może wszcząć nie wcześniej niż po upływie 7 dni i nie później niż przed upływem 30 dni od doręczenia zawiadomienia (art. 48 ust. 1-2 Prawa przedsiębiorców w zw. z art. 9a ust. 1 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska).
Czy inspektor może przyjść bez zapowiedzi?
Tak, przy kontroli pozaplanowej, czyli na wniosek organów albo interwencyjnej, na przykład po skardze lub przy podejrzeniu zanieczyszczenia. Art. 48 Prawa przedsiębiorców nie stosuje się wtedy do zawiadomienia (art. 9a ust. 2 w zw. z art. 9 ust. 1b-1c ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska). Kontrola ma też inny zakres niż rejestracja: inspektor kontroluje całą ustawę o odpadach, nie tylko wpis w BDO.
Masz pytania o rejestrację BDO lub aktualizację wpisu? Skontaktuj się z naszym ekspertem — bezpłatnie.
Sprawdź obowiązki BDO →
